Boeren met toekomst

(27 december 2019) Het moet een heel andere kant op met onze landbouw en veeteelt. Toekomstboeren nemen daarin het voortouw.


Door Marta Resink (overgenomen uit ZOZ nr 155 van Omslag)

De huidige problemen in agrarisch Nederland worden echt niet alleen duurzame ontwikkelingveroorzaakt door de uitstoot van teveel stikstof. De grootschalige industriële landbouw vormt al decennialang een probleem. En dat de veestapel fors zal moeten krimpen, mag ook niemand verbazen. Waarom dan toch de plotselinge opstand van boze boeren (met forse steun van de agro-industrie…), politici in verwarring, noodmaatregelen en verontruste burgers die het ook allemaal niet meer kunnen volgen? Duurzaamheid en kringlooplandbouw zijn de modere toverformules die alle problemen zullen gaan oplossen, zodat iedereen weer rustig kan gaan slapen. Maar intussen blijft het ´business as usual´…

Welke lessen zijn er geleerd sinds het uitkomen van het boek ´Dode Lente´ van Rachel Carson (1962) en de waarschuwingen van de Club van Rome (´Grenzen aan de Groei´, 1972)? Of uit de rapporten van de VN Commissie Brundlandt (´Onze Gezamenlijke Toekomst´, 1987), met als conclusie dat de belangrijkste mondiale milieuproblemen het gevolg zijn van armoede in het ene deel van de wereld, en de niet-duurzame productie en consumptie in het andere deel. De commissie introduceerde het begrip ´duurzame ontwikkeling´: “een ontwikkeling die tegemoetkomt aan de noden van het heden, zonder de mogelijkheden van toekomstige generaties om in hun behoeften te voorzien in het gedrang te brengen.” Dit rapport lag ook aan de basis van het oprichten van Omslag in 1994.

Inmiddels is de term ´duurzame ontwikkeling´ verengt tot ´duurzaamheid´, wat meestal neerkomt op het zoeken van technische oplossingen. Maar dat werkt niet! Er zijn veel bredere analyses nodig om tot de kern van de problematiek te komen. En dan blijken er fundamentele veranderingen nodig, zowel in economisch als sociaal-maatschappelijk opzicht, in combinatie met een politieke visie die een paar decennia vooruit kijkt. En er zijn mensen nodig die hun nek durven uit te steken om te werken aan een wezenlijke en radicale omslag!

Samenwerking met natuur en maatschappij

Vernieuwers op het gebied van de landbouw zijn te vinden in kringen van de Toekomstboeren. Zij zoeken naar vooruitgang in samenwerking met natuur en maatschappij, als alternatief voor de gangbare landbouw. Ze ontwikkelen nieuwe bedrijfmodellen en gaan nieuwe en bijzonder vormen van samenwerking aan. En ze zijn lid van het netwerk La Vía Campesina, dat zich samen met andere boerenorganisaties wereldwijd sterk maakt voor de positie van (landbloze) boeren.

Toekomstboeren willen zichtbaar maken dat een duurzame en maatschappelijk verantwoorde landbouw en voedselproductie mogelijk en ook economisch haalbaar is. Actieve boeren kunnen zelf hun huidige bedrijf vernieuwen, vaak samen met consumenten. Bijvoorbeeld in de vorm van Community Supported Agriculture (CSA), waarbij een groep consumenten zich committeert om bij een bedrijf hun (biologische) producten af te nemen en zo garant staat voor een redelijk inkomen voor de boer en zijn of haar gezin.

Daarnaast zijn er veel jonge mensen die niet van boerenafkomst zijn, maar die voor zichzelf wel een toekomst in de landbouw zien. Ondanks de moeilijkheden die zij ondervinden bij het verkrijgen van land, het financieren van hun bedrijf en het vinden van toegang tot de markt, krijgen zij veel voor elkaar en vormen ze een vruchtbare voedingsbodem voor innovaties, bijvoorbeeld op het gebied van boedemverbetering, boer-burgerrelaties, energieverbruik en natuurbeheer.

Publicaties, conferenties, Boer&Vuur en CSA

Belangrijke obstakels voor nieuwe boeren zijn duurzame toegang tot land en investeringsmogelijkheden om de bodemvruchtbaarheid te vergroten. Maar vanwege speculatie staan de grondprijzen (in Nederland de hoogste in Europa) totaal niet in verhouding met landbouwproductie.

Samen met het Transnational Institute (TNI) publiceerde Toekomstboeren het onderzoek ´Grond van Bestaan´, waarin de grondkwestie met heldere cijfers en voorbeelden in beeld wordt gebracht. Dit rapport is beschikbaar op de website.

De huidige pachtwet hindert agroecologische landbouw. Kan co-eigendom een interessante optie zijn? Het rapport en deze vraag komen aan bod tijdens een Toekomstboeren-conferentie op 7 februari 2020.

Om (toekomstige) toekomstboeren met elkaar in contact te brengen en ervaringen uit te wisselen, zijn er regelmatig Boer&Vuur-bijeenkomsten, telkens op het erf van een ander agrarische bedrijf rond een kampvuurtje.

Op 11 en 12 januari 2020 is in Deventer de jaarlijkse Nederlands-Belgische conferentie over Community Supported Agriculture met veel praktische workshops vooor starters en voor door de wol geverfde CSA-ers, boeren, tuinders en andere producenten, voor voedselcoöperaties, betrokken consumenten en anderen. Deelname kost 25 euro voor het congresgedeelte op 11 januari en 15 euro voor het diner. Op 12 januari is er een excursieprogramma (vrijwillige bijdrage). Meer informatie op de wesite van de Toekomstboeren.

De sluiting van hun bedrijf doet veel boeren veel pijn. Velen van hen zijn tegen hun zin meegezogen in schaalvergroting en productie voor de export, mede als gevolg van het Europese landbouw(subsidie)beleid. Een redelijke overheidscompensatie bij gedwongen bedrijfssluiting is volstrekt logisch.

Misschien zijn er jonge Toekomstboeren die delen van een bedrijf kunnen overnemen? Daarnaast openen zich mogelijkheden voor bewoning van (voormalige) boerenbedrijven voor groepen mensen, al dan niet in combinatie met kleinschalige, agrarische bedrijvigheid. Stichting Erfdelen ontwikkelde hiervoor een concept. Meer op de website van Erfdelen.

– . – . – . – . – . –

Meer lezen (Supermacht-tips):
– ¨Europese boerencrisis: over oorzaken en oplossingen,¨ Supermacht, 31 augustus 2015.
– ¨Meer Milieukeur en EKO in het schap, wat levert dat de telers op?,” Supermacht, 20 februari 2017.
–  ¨It’s the food, my friend!-Jaargang 8: Vernieuwers aan het woord – Debat 2: Van boerencrisis naar boeren met toekomst –sociale transitie,¨ Stichting Centrum voor Landbouw en Milieu, 17 maart 2017.
– Video ¨Boeren met Toekomst,¨ Documentaire van Milieudefensie, 27 mei 2018.

– ¨Land voor agroecologie en nieuwe boeren,¨ VoedselAnders, 13 mei 2019.
– ¨De economische potentie van agroecologie in Europa,¨ VoedselAnders, 23  september 2019.

– ¨Over de economische potentie van agroecologie in Europa,¨ Supermacht, 10 november 2019.
– ¨Oprichting Boerenraad,¨ VoedselAnders, 13 december 2019.

(verkorte weblink: https://www.supermacht.nl/?p=9454)

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *