Harde Franse aanpak van oneerlijke handelspraktijken in voedselketen. Maar helpt het?

(18 november 2016) Franse hypermarkten zetten in toenemende mate merkfabrikanten en andere leveranciers onder druk tijdens de jaarlijkse prijsonderhandelingen. Dat blijkt uit klachten van gedupeerde bedrijven en uit onderzoek van inbeslaggenomen administraties. De regering is bang voor verzwakking van de positie van levensmiddelenbedrijven en agarische producenten in de voedselketen, en voor negatieve gevolgen voor de werkgelegenheid en de diversiteit van het aanbod. Op 9 november dagvaarde de Franse minister van economie Carrefour wegens oneerlijke handelspraktijken. Het concern hangt een grote  boete boven het hoofd. Ook andere hypers kunnen rechtszaken tegemoet zien. Is deze aanpak voldoende om evenwicht te brengen in de ketenverhoudingen?

(Door Rob Bleijerveld)

In augustus kwam de Duitse Lebensmittelzeitung [1] met een primeur: Ahold Delhaize zou vlak na de fusie zijn leveranciers sterk onder druk zetten. De retailer nodigde een hondertal merkfabrikanten uit voor ´gesprekken´ over prijzen en voorwaarden. De fusie zou volgens de nieuwbakken retailer noodzaken tot een nieuwe verhouding met de leveranciers nog vóór aanvang van de jaarlijkse onderhandelingsronde in oktober.

Belangenorganisaties van fabrikanten gaven aan zeer verontrust te zijn vanwege meldingen van hun leden over prijskortingen met terugwerkende kracht, vergoedingen zonder tegenprestatie en het openbreken van bestaande contracten. Eind oktober, tijdens een rechtszaak tegen Albert Heijn, noemde de Vereniging van Albert Heijn Franchisenemers (VAHFR) [2] een aantal recente voorbeelden van oneerlijke handelspraktijken door dit dochterbedrijf van Ahold Delhaize. Steeds ging het om anonieme klachten en meldingen, want de leveranciers in kwestie vrezen represailles bij naamsbekendheid.

Frans klachtenmeldpunt

Ook de grote supermarktconcerns in Frankrijk maken zich schuldig aan oneerlijke handelspraktijken.  Dat blijkt onder meer uit publicaties van de Vereniging van Franse Levensmiddelenfabrikanten ANIA [3]. De stroom van klachten van ANIA-leden over oneigenlijke druk tijdens prijsonderhandelingen door de afnemers was aanleiding voor de vereniging om in oktober 2015 een eigen meldpunt voor klachten op te zetten, het ¨Observatoire des négociations¨.

Voorbeelden van pressie

Op 7 maart 2016, kort na het afsluiten van de wettelijk vastgelegde, jaarlijkse onderhandelingsperiode voor 2016, verscheen een verslag van het ANIA-meldpunt [4] over 327 klachten die waren verzameld. Veel klachten gingen over ¨gebruikelijke¨ drukmiddelen om de handtekening van leveranciers te krijgen onder nieuwe prijs- en levervoorwaarden. Een paar voorbeelden:

*   eis tot verlaging van inkoopprijzen zonder tegenprestatie en zonder na te gaan of dat wel economisch haalbaar is voor de leveranciers;
*   dreigen met het uit de schappen verwijderen van (een deel van) de producten van een merk – al dan niet in de aanbieding (déréférencements [5]), hetgeen de leveranciers een groot omzetverlies oplevert;
*   het opleggen van eenzijdige kortingen ten gunste van de hypers;
*   extreme eisen ter financiering van productreclame en -promotie;
*   het financieel aansprakelijk stellen van leveranciers voor vertragingen in de logistiek;
*   intimidatie; psychologische druk; plotselinge oproepen voor onderhandelingsgesprek zonder vooraankondiging; onnodig lang laten wachten van onderhandelaars; het stellen van onrealistische voorwaarden, etc;
*   en wachten met (al dan niet) tekenen van een akkoord tot het laatste mogelijke moment (middernacht op de laatste dag in februari) of zelfs daarna.

Carrefour: nieuw drukmiddel

In oktober 2015 zette Carrefour zelfs een nieuw drukmiddel in. Zo werd leveranciers duidelijk gemaakt dat ze alleen mochten meedingen naar nieuwe contracten als ze vóór de nieuwe onderhandelingsperiode zouden instemmen met het delen in de logistieke kosten voor de belevering van een serie buurtwinkels die de hyper aan het opzetten is. Het beleveren van kleinere winkeleenheden is veel duurder dan dat van de hypermarkten [6].

De leden van ANIA waren ¨zeer geschokt¨ over deze nieuwe vorm van chantage en over wat ze hoorden zeggen tijdens de onderhandelingen, namelijk dat Carrefour op voorhand al de mogelijke effecten van (gedeeltelijke) verwijdering van merkproducten [5] had ingecalculeerd. Per brief eiste ANIA opheldering van Carrefour en de andere grote retailers over deze en andere gevallen van oneerlijke handelspraktijken. ANIA stelde nog steeds uit te willen gaan van faire commerciële onderhandelingen waarbij leveranciers en retailers samen waarde in de keten scheppen [7] en verzocht de FCD om alles in het werk te stellen om de relaties te herstellen.

Gedragscode

Toch kwamen ook dit jaar weer klachten bij ANIA binnen over oneerlijke handelspraktijken door grote retailers, ondanks de sussende verklaringen van de federatie van retailers FCD en een prachtige online gedragscode die uitgaat van respectvolle en transparante commerciële verhoudingen binnen de wettelijke voorschriften [8].

Veranderende ketenverhoudingen

De voortdurende onderlinge prijsoorlog, de onderlinge concurrentieverhoudingen, maar ook de veranderende consumptiepatronen, de gevolgen van klimaatverandering, terreuraanslagen en blokkades van producenten [9] waren aanleiding voor de grote hypermarkten om vanaf 2014 hun machtspositie in de voedselketen te versterken. Er vond een hergroepering plaats rondom de vier inkoopcentrales die samen meer dan 92% marktaandeel vertegenwoordigen. Intermarché werkt nu samen met Casino (25,9 % marktaandeel, volgens Kantar Worldpanel), Carrefour met Cora (24,8 %), Auchan met Système U (21,4 %) en Leclerc (20,3 %) doet nu inkopen samen met de Duitse Rewe Group.

Dit betekent dat de positie van de leveranciers in de keten is verzwakt. De Franse Mededingings Autoriteit verklaarde in oktober 2015 dat deze nieuwe inkoopallianties kunnen leiden tot vermindering van kwaliteit, van investeringen, innovatie en zelfs tot verdringing van bepaalde leveranciers van de markt. De instelling beloofde over te zullen gaan op beslagleggingen zodra er het uit de spuigaten gaat lopen.

In 2015 was er nog sprake van een aanloopperiode voor de inkoopcombinaties, maar nu, in 2016, zijn ze zeer operationeel en is hun bereik enorm vergroot, aldus de directeur-général van het ILEC, een organisatie waarbij 70 multinationale bedrijven en nationale ondernemingen van grote merken zijn aangesloten. Eurocommisaris voor landbouw, Hogan, zei in februari er van uit te gaan dat deze concentrering van de distributie een van de redenen was voor de agarische crisis waar Frankrijk mee kampt.

Staatsinterventie

Zoals in 2008 wettelijk is bepaald [10] mogen de jaarlijkse onderhandelingen over prijzen en levervoorwaarden alleen plaats hebben tussen begin oktober en eind februari. Omdat de klachtenstroom over oneerlijke handelspraktijken bleef aan houden probeerde de regering in 2015 de wet aan te scherpen via de bepalingen in de Loi Macron [11]. Maar zelfs het verhogen van de strafmaat (boetes tot 2 millien euro of 5 % van de omzet) hielp niet.

De overheid startte tientallen onderzoeken op naar wetsovertredingen door de retailers. Slechts in een paar van die gevallen is het onderzoek inmiddels afgesloten en zijn dagvaardingen uigebracht. Maar de retailers rekken de procedures danig op door in bereoep en in cassatie te gaan, zodat er nog feitelijk geen boetes zijn opgelegd.

Net als in 2014 voerde de staat in 2015 controles uit bij tientallen ondernemingen en deed DG Mededinging, Consumptie en Fraudebestrijding begin februari 2016 een inval bij het hoofdkantoor van Carrefour waarbij de administratie in beslag werd genomen.

Dagvaarding Carrefour (en anderen)

Op basis daarvan is Carrefour op 9 november jl door het ministerie van economie en financiën (Bercy [12]) gedagvaard wegens praktijken van commercieel misbruik. De zaak dient voor het handelstribunaal in Parijs. Het bedrijf hangt een boete van zo´n 15 miljoen euro boven het hoofd [13].
Het doel van de inval en dagvaarding door Bercy is om Carrefour een halt toe te roepen en om alle retailers te waarschuwen voor soortgelijke actie. De minister kondigde aan dat er de komende weken meerdere dagvaardingen zullen volgen tegen andere retailers.

Adviesburo Bernstein Research schat in dat de boete een schadelijk effect kan hebben op de winstcijfers van Carrefour in 2017 en dat de langetermijn-gevolgen zelfs nog heftiger kunnen zijn omdat het de positie van de retailer tijdens de prijsonderhandelingen voor 2017 behoorlijk kan verzwakken.

Pyrrhus-overwinning?

Goed nieuws voor de leveranciers en een overwinning voor de staat, zo lijkt. Maar leidt deze aanpak werkelijk tot het inkaderen van de retailers binnen de wet?

Bernstein Research geeft aan dat als ook de andere retailers (Casino, Intermarché, Auchan and Système U) uiteindelijk (hoge) boetes moeten betalen, dat het schadelijke effect voor Carrefour een stuk minder is. ¨If all retailers are equally impacted it will make it easier for the cost inflation to be passed on to consumers and a material impact on Carrefour’s margin will probably be avoided’.

Ofwel: de kans is dat de retailers in gelijke mate worden gepakt is groot en daarmee de kans dat ze dan dus weer de leveranciers in gelijke mate kunnen chanteren. En de kosten van eventuele boetes worden gewoon door de consument betaald.

De mate waarin oneerlijke handelspraktijken kunnen worden aangepakt is sterk afhankelijk van de ruimte die de Franse (en Europese) wetgeving biedt en laat onverlet dat het op deze wijze niet de ongelijkheid in de marktverhoudingen zal kunnen weghalen.

Meer lezen:
– ¨Harde acties door Franse (melk)veehouders tegen supermarkten wegens voortgaande prijsdruk,¨ Supermacht, 23/24 juni 2015.
– ¨Boycot Franse megastal door zuivelcoöperaties en supermarkten na acties van Confédération Paysanne,¨ Supermacht, 26 april/11 juni 2015.
– ¨Europese boerencrisis: over oorzaken en oplossingen,¨ Supermacht, 31 augustus/12 september 2015.
– ¨Voorzetten voor betere aanpak oneerlijke handelspraktijken in voedselketen,¨ Supermacht, 10 juni 2016.
–  Andere Supermacht-artikelen over oneerlijke handelspraktijken.
– ¨Ahold Delhaize van alle kanten onder vuur wegens machtsmisbruik,¨ Supermacht, 24 september/3 november 2016.

Noten:
[1] ¨Konditionen-Abgleich: Ahold Delhaize erzürnt Industrie,¨ Lebensmittelzeitung, 18 augustus 2016.
[2] ¨Angst voor Albert Heijn aan de onderhandelingstafel,¨ Foodmagazine, 25 oktober 2016.
[3] ANIA verenigt ruim 16000 industriële bedrijven in de voedselproductiesector.
[4] Zie: ¨Négociations commerciales : le double discours des enseignes,¨ Process Alimentaire, 7 maart 2016.
[5] De Franse Code de commerce verbiedt afnemers om een dominante marktpositie te misbruiken door in een bestaande commerciële relatie aanbieders onrechtmatige en discriminerende voorwaarden op te leggen en te (dreigen met het) stoppen van de verkoop van producten. Zie hier. Hoewel het (het dreigen met) het instellen van een gedeeltelijke verwijdering van de producten van een bepaalde merkfabrikant net zo illegaal is als van een verwijdering van het hele productassortiment, blijkt het risiko op een rechtsgang minder groot voor een retailer omdat het de leverancier voor een dilemma stelt: de verkoop van een deel van het aanbod levert tenminste nog omzet op en de kans op een snelle effectieve veroordeling van de retailer is gering. Zie: ¨Le déréférencement partiel: un nouvel outil de la négociation commerciale?¨ LSA, 2 maart 2015.
[6] Zie: ¨Négociations : l’Ania s’insurge contre une remise exigée par Carrefour,¨ Lineaires, 6 januari 2016.
[7] Zie: ¨Pour des relations commerciales plus respectueuses,¨ ANIA, 7 november 2016.
[8] ¨Nos engagements pour des relations commerciales plus respectueuses et apaisées,¨ FCD, 28 oktober 2016. De gedragscode van de retailers is hier te vinden en de lijst met FCD-leden hier.
[9] Zie bijvoorbeeld: ¨Harde acties door Franse (melk)veehouders tegen supermarkten wegens voortgaande prijsdruk,¨ Supermacht, 23/24 juni 2015 ; ¨Boycot Franse megastal door zuivelcoöperaties en supermarkten na acties van Confédération Paysanne,¨ Supermacht, 26 april/11 juni 2015  en ¨Europese boerencrisis: over oorzaken en oplossingen,¨ Supermacht, 31 augustus/12 september 2015
[10] ¨Loi de modernisation de l’économie (2008)¨ Wikipedia Fr.
[11] Zie: ¨Ce que contient (désormais) la loi Macron,¨ Le Monde, 6 augustus 2015;  en ¨Loi Macron : le contenu et ce qui change pour la distribution,¨ LSA, 2 februari 2015.
[12] Bercy is de bijnaam voor dit ministerie dat kantoor houdt in de de Parijse wijk Bercy in het 12e arrondissement.
[13] ¨Bernstein Research: Carrefour Law Suit Could Impact Margins, Price Negotiations,¨ ESM Magazine, 14 november 2016.

Bronnen:
– ¨Rechtszaak Carrefour kan impact hebben op winstmarges,¨ AFG, 15 november 2016.
– ¨Bernstein Research: Carrefour Law Suit Could Impact Margins, Price Negotiations,¨ ES Magazine, 14 november 2016.
– ¨Grande distribution : Carrefour poursuivi pour ´pratiques commerciales abusives´,¨ Magazine Marianne, 11 november 2016.
– ¨Bercy poursuit Carrefour pour ´pratiques commerciales abusives´,¨ Le Monde, 9 november 2016.
– ¨Les hypers continuent leur « je t’aime, moi non plus » avec les industriels,¨ Le Monde, 27 februari 2016.
– ¨Bercy attaque Carrefour en justice,¨ AFP/BFM Business, 9 november 2016.
– ¨Négociations : l’Ania s’insurge contre une remise exigée par Carrefour,¨ Lineaires, 6 januari 2016.
– ¨Pour des relations commerciales plus respectueuses,¨ ANIA, 7 november 2016.
– ¨Négociations Commerciales : La guerre des prix continue,¨ ANIA, 2 MAART 2016
– ¨Négociations commerciales : le double discours des enseignes,¨ Process Alimentaire, 7 maart 2016.
– ¨Nos engagements pour des relations commerciales plus respectueuses et apaisées,¨ FCD, 28 oktober 2016.

(Verkorte weblink: https://www.supermacht.nl/?p=5936)

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *