Het grote verhaal van Klein Gemaakt (ZOZ Omslag)

foto-Klein_Gemaakt(12 november 2014) Een voedselcollectief is een groep mensen die samen hun groenten, fruit en ander voedsel inkopen bij lokale producenten en onderling verspreiden. In Eindhoven pakt Klein Gemaakt het groots aan.
Een artikel van Marta Resink van Omslag over een initiatief dat (deels) een alternatief kan bieden voor kopen bij de supermarkt.

(Door Marta Resink)

Ik weet niet meer precies hoe ik voor het eerst hoorde over Klein Gemaakt. Begin 2014 begon de term rond te zoemen in mijn omgeving. Na wat googlen stuitte ik op de website kleingemaakt.nl. Het bleek een nieuwe biologische cateringservice voor scholen en bedrijven. Zij kunnen speciale ‘lunchmanden’ bestellen voor minimaal vijf personen, bestaande uit (desem)brood, vleeswaren of vegetarische broodsalade, boerenkaas, marmelade en sap. De kosten zijn vanaf € 5,00 per persoon, desgewenst uit te breiden met lunchgroenten. Alle producten zijn afkomstig van ‘kleine makers’ uit de directe omgeving van Eindhoven: (biologische) boeren en producenten die kleinschalig werken met een passie voor hun producten.

Het initiatief kwam van Bart Kraaijvanger. Mijn nieuwsgierigheid was gewekt. Op de site werd nog een nieuw initiatief aangekondigd: een voedselcollectief. En toen werd ik echt enthousiast. Ik meldde me aan voor de nieuwsbrief en sindsdien kwam ik in een ware stroomversnelling.

Gedreven marketeer

Kraaijvanger (27) is ambitieus en gedreven om kleinschalige (biologische) telers en producenten en mensen die graag goed voedsel uit eigen regio willen eten, bij elkaar te brengen. Na marketingopleidingen bij de universiteiten in Nijmegen en Tilburg werkte hij als medewerker marketingmanagement en communicatie bij verschillende groothandels, waaronder UDEA, verdeelcentrum van biologische producten en partner in de winkelketen EkoPlaza. Maar zo grootschalig wilde hij niet meer werken. Hij wilde liever kortere lijnen, directe contacten tussen boer en klant, gezamenlijke verantwoordelijkheid en een eerlijke prijs voor iedereen. In november 2013 begon hij als zzp-er met Klein Gemaakt.

Voedselcollectief

Toen de catering eenmaal goed liep, lanceerde Kraaijvanger in februari 2014 via sociale media een oproep of er in de regio Eindhoven wellicht interesse was voor een voedselcollectief. Op 17 februari hadden zich 50 mensen aangemeld. Dankzij veel positieve publiciteit in de regionale en landelijke media waren er eind april al ruim 400 definitieve aanmeldingen en inmiddels staat de teller op zo’n 2500 belangstellenden, waarvan velen zich ook als lid aanmeldden.

Nogal overrompeld door deze enorme respons, volgden maanden van keihard werken om het collectief verder op poten te zetten. Uit de vele aanmelders selecteerde Bart een kerngroep van mensen met kennis, ervaring en tijd om allerlei zaken verder uit te zoeken, actief mee te werken en om als eerste afleverpunten te gaan fungeren. Er kwam een deskundig bestuur om het collectief ook organisatorisch in goede banen te leiden. En er volgden bedrijfsbezoeken aan allerlei lokale producenten, waaruit een mooi en divers aanbod ontstond van groenten, fruit, brood, zuivel (koe, geit, waterbuffel), vlees, vis en kindervoeding.

Omdat elk afhaalpunt als buurtgroep fungeert, kunnen de leden zelf hun afhaaldag bepalen en ook zelf leveranciers voor hun producten aandragen. Die kunnen ook uit een eigen buurtmoestuin komen. Op de website staan korte filmpjes van de kleine makers, als kennismaking met de mensen achter de producten. Als centrale plek kreeg Klein Gemaakt de beschikking over een grote hal, tegenover een grote zorginstelling aan de Boschdijk in Eindhoven.

Stapsgewijs opbouwen

In augustus 2014 ging het voedselcollectief echt van start voor een beperkte groep leden en met vier afleverpunten. In deze periode wordt het concept in de praktijk getest, verder uitgewerkt en verbeterd. Geleidelijk aan zullen steeds meer mensen kunnen meedoen. De deelnemers kunnen wekelijks online hun bestellingen plaatsen, waarbij er keuze is uit een ruim aanbod van verse, pure en regionale seizoensproducten. Ieder bepaalt zelf wat hij of zij wil hebben en hoeft dus geen vast pakket af te nemen. De verzamelde bestellingen worden doorgegeven aan de kleine makers en die komen dan op donderdagochtend hun producten afleveren in de centrale loods.

Naarmate het systeem beter werkt, worden steeds meer afleverpunten actief en kunnen er dus steeds meer leden gaan bestellen, niet alleen mensen uit Eindhoven, maar ook uit omliggende dorpen. Momenteel staan er al verdeelpunten geregistreerd in Aalst-Waalre, Bergeijk, Best, Bladel, Eersel, Geldrop, Helmond, Leende, Maarheeze, Nuenen, Sint-Oedenrode, Someren-Heide, Son en Breugel, Valkenswaard, Veldhoven en Vlierden. Zij moeten nog even wachten.

Kennis en ervaringen delen

Direct vanaf de start in augustus was Klein Gemaakt al de grootste VersVOKO in Nederland. Het collectief kreeg en krijgt nog steeds ondersteuning van twee ervaringsdeskundigen van FoodCoop uit Amsterdam die actief meehelpen met het bedenken en opzetten van een goede organisatie, infrastructuur en administratie. Want bij zo’n groot project komt veel kijken en er zijn geen kant-en-klare blauwdrukken. Er is in Nederland nog geen voedselcollectief van een dergelijke grootte. Van de praktijk van Klein Gemaakt valt veel te leren, waarmee ook andere collectieven hun voordeel kunnen doen.

Actief collectief

Van alle leden wordt verwacht dat ze een actieve bijdrage leveren aan het collectief. Naast Bart zijn er geen betaalde krachten; de deelnemers doen alles zelf. Eerin Naus is een van hen. Hij werkt op elke donderdagochtend mee in de loods aan de Boschdijk waar de kleine makers hun producten komen afleveren: „Het is superleuk werk. We zijn met een flinke ploeg mensen die elk een vaste taak hebben in het traject van inname van de producten tot en met het afleveren bij de verdeelpunten. Het leukste vind ik het directe contact met de leveranciers. De man die wekelijks zijn kisten met tomaten komt brengen, glimt zo mogelijk nog meer dan zijn tomaten. Hij is zo trots op zijn mooie product en dan voel ik: dat zit helemaal goed!”

Samen zoeken naar de beste aanpak

Vrijwel alle producten worden vers van het land aangeleverd en zijn vaak een paar uur tevoren geoogst of uit de oven gekomen. Zodra de groenten, het fruit, brood, vlees en andere producten binnenkomen, worden die direct afgewogen en verdeeld in standaardporties. Dan worden de kisten met de bestellingen van de verdeelpunten gevuld, en direct geladen in een busje om ze te bezorgen. Eerin Naus: „Het is flink aanpakken met ons allen, en iedereen is nodig om het proces goed en snel te laten verlopen. Vooral in deze opstartfase moeten we nog zoeken wat de beste manier is.”

Bij het vervoer naar de afhaalpunten helpen ook mensen van de Ergon mee, zij hebben daarvoor ook eigen busjes. Er blijkt flink wat vraag naar vlees. Eerin: „Dat had ik eigenlijk niet verwacht, en Bart ook niet. Maar het is wel zo. De vleesproducten gaan direct in de diepvries en worden in diepvriesdozen afgeleverd bij de afhaalpunten. Het vlees komt van kleine veehouders, zoals De Blije Big, waar dierenwelzijn hoog in het vaandel staat. Per week worden niet meer dan twee of drie varkens geslacht, op ambachtelijke wijze in een kleine slachterij. Als bijna-vegetariër heb ik  persoonlijk niet zoveel moeite om af en toe iets van dit vlees te eten.”

Streekwinkel en restaurantje De Achtertuin

Alsof alle drukte rond het voedselcollectief nog niet genoeg is, ontwikkelde Kraaijvanger tussendoor nóg een nieuw initiatief: De Achtertuin. In de wijk Strijp-S komt een kleine streekwinkel met producten van de kleine makers, gerund door cliënten van een zorginstantie. Leden van het voedselcollectief krijgen er korting.

Tijdens de Dutch Design Week, afgelopen oktober, was alvast de pre-opening van de Achtertuin, waar je straks ook kunt ontbijten, lunchen en dineren. De ruimte werd ingericht met hulp van veertig studenten van de Design Academy. De keuken wordt gerund door Soul Kitchen, die daarmee ook werkervaring biedt aan enkele mensen met een lichte verstandelijke beperking. In dit pand komt ook de administratie van het voedselcollectief. En de Achtertuin krijgt een échte groene voor- en achtertuin. Betrokkenen bij Transition Town Eindhoven legden alvast een kruidentuin aan. TTE mag de ruimte ook gebruiken voor het houden van hun regelmatige zadenruilbeurzen, film- en informatiebijeenkomsten.

De Achtertuin is gevestigd aan de Torenallee. De komende maanden zal Klein Gemaakt zich steeds meer in de praktijk gaan bewijzen. Mensen in de regio Eindhoven boffen maar!
Web: www.kleingemaakt.nl. Ook actief op Facebook: ‘kleingemaakt’.

Andere voedselcollectieven

Het concept van Klein Gemaakt is weliswaar uniek, maar ook in enkele andere steden zijn actieve voedselcollectieven die werken vanuit een soortgelijk concept: Vokomokum en VOEDLink in Amsterdam, Voedselkollektief Amersfoort en Goei Eete in Tilburg. Bij vrijwel alle collectieven kunnen nieuwe leden zich nog aanmelden. Op 12 november zijn er twee inpraatbijeenkomsten bij Voedselkollektief Amersfoort.

Naast voedselcollectieven voor verse producten zijn er ook Voedsel-coöperaties (VoKo’s): collectieven van bewuste consumenten die gezamenlijk houdbare producten inkopen bij biologische groothandel De Nieuwe Band en deze verspreiden via verkooppunten op specifieke locaties. Er zijn ondermeer VoKo’s in Almere, Den Haag, Utrecht, Eindhoven, Oosterhout, Maastricht, Groningen en Nijmegen.
Websites: www.foodcoop.nl, www.voedselkollektief.nl (Amersfoort), www.goeieete.nl, www.vokomokum.nl en voedlink.nl. Google op ‘voko’.
.

Voedselteams in België

In België zijn inmiddels al zo’n 165 voedselcollectieven actief onder de naam Voedselteams. Dat zijn groepen mensen die bij elkaar in de buurt wonen en gezamenlijk rechtstreeks – al dan niet biologische – groenten, fruit, zuivel, vlees, brood en andere streek- en seizoensproducten aankopen bij producenten uit de streek. Elk team heeft de beschikking over een eigen depot, meestal in een garage of een schuurtje bij één van de leden. Elke week op een vaste dag wordt daar het voedsel geleverd dat besteld werd. Een gemiddeld voedselteam bestaat uit twintig gezinnen. De teams krijgen ondersteuning van een regioverantwoordelijke van de vzw Voedselteams, maar elk team organiseert voornamelijk zichzelf op basis van roulerende taken.
Web: www.voedselteams.be

In het weekend van 13 en 14 december is in Gent (Be) een conferentie over Community Supported Agriculture (CSA), voor en door betrokkenen bij CSA- en Pergola associaties. Op zondag zijn er rondleidingen op CSA bedrijven en bijzondere telers in de regio rond Gent.
Meer informatie bij Land&Co: Maria van van Boxtel, tel. 06-53593188. Web: www.landco.nl

– – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – —
Uit ZOZ – tijdschrift voor doen-denkers nr. 124 – november/december 2014
(c) 2014 Omslag – Werkplaats voor duurzame ontwikkeling
Meer over ZOZ op http://www.omslag.nl/zoz.htm
Proefnummer op aanvraag

(verkorte weblink: https://www.supermacht.nl/?p=4268)

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *