Hoge Raad: staken bij leverancier mag om supermarkt onder druk te zetten in arbeidsconflict

(6 november 2014) De Hoge Raad deed kort geleden uitspraak in een cassatiezaak die vakbonden aanspanden naar aanleiding van een staking in het najaar 2012 in de Amsterdamse haven. Vakbonden mogen vanaf nu (onder bepaalde voorwaarden) oproepen tot solidariteitsstakingen bij leveranciers en dienstverleners van ondernemingen als een arbeidsconflict daar is vastgelopen. Dat is een verruiming van het (toch al zeer strakke) stakingsrecht in Nederland en een welkom element voor bonden in tijden waarin vele cao-onderhandelingen al geruime tijd worden gefrustreerd (bijvoorbeeld door supermarktconcerns).

(door Rob Bleijerveld)

Op 31 oktober deed de Hoge Raad uitspraak [1] in een cassatiezaak naar aanleiding van een solidariteitsstaking begin oktober 2012 in de Amsterdamse haven. Aanleiding was een oproep van FNV Bondgenoten en het Zwarte Korps (HZC) [2] aan werknemers bij overslagbedrijven in de haven om het kolenschip Evgenia niet te lossen en de weigering om die oproep in te trekken. Werknemers bij kolenhandelaar Enerco waren even daarvoor een onaangekondigde staking begonnen tijdens het lossen van dat schip. Vervolgens werd de Evgenia ´besmet verklaard´ als middel om de druk op Enerco te verhogen zodat het bedrijf akkoord zou gaan met eisen van de stakers. Enerco sommeerde FNV en HZC tevergeefs om de besmetverklaring op te heffen en stapte vervolgens naar de rechter omdat de overslag van de kolen daardoor niet mogelijk bleek.

De Hoge Raad heeft nu bepaald dat FNV en HZC destijds in hun recht stonden om het havenbedrijf onder druk te zetten via een van diens ´klanten´. De uitspraak geldt overigens niet alleen havenbedrijven, maar ook bedrijven in andere sectoren. Er is wel een voorbehoud gemaakt: ´besmetverklaringen´ mogen niet leiden tot onevenredige schade. De uitspraak is gebaseerd op eerdere uitspraken van de Hoge Raad en op het Europees Sociaal Handvest.

¨Oprekking stakingsrecht¨

Volgens advokaat (en hoogleraar) Stefan Sagel die de bonden vertegenwoordigde in deze cassatiezaak, betekent de uitspraak van de Hoge Raad een doorbraak in het Nederlandse stakingsrecht. Vakbonden mogen nu ook – zij het onder bepaalde voorwaarden – een staking organiseren bij klanten of leveranciers van bedrijven en instellingen waarmee zij een conflict hebben (om hen zo nòg meer onder druk te kunnen zetten). De werking is dus breder dan alleen een specifiek conflict in de Amsterdamse haven; de uitspraak is bijvoorbeeld ook van toepassing op een staking bij een fabrikant die aan een supermarkt levert (mits zo´n actie redelijkerwijs bijdraagt aan het actiedoel).

Volgens een andere hoogleraar arbeidsrecht, Evert Verhulp, was het al langer mogelijk om actie te voeren bij derden mits dat gericht is op de arbeidsvoorwaarden, en is dat nu alleen maar bevestigd door de Hoge Raad (waarmee eerdere negatieve uitspraken van lagere rechters teniet zijn gedaan). Verhulp ziet deze uitspraak wel als onderdeel van een trend waarbij het stakingsrecht in de jurisprudentie wordt verruimd. Volgens hem vinden buitenlandse waarnemers de Nederlandse interpretatie van het Europees Sociaal Handvest erg streng en strikt. ¨In het buitenland mag veel meer, zolang het zogezegd maar geen puinhoop wordt,¨ aldus de hoogleraar.

Staken en cao-onderhandelingen

De verruiming van het stakingsrecht kan ook worden ingezet om vastgelopen cao-onderhandelingen weer vlot te trekken. Het blad ¨De Zaaier¨ van FNV Agrarisch Groen constateerde in juni dat de onderhandelingen over diverse cao’s in de sector agrarisch en groen zeer moeizaam verlopen.¨[3] En dat geldt voor zo´n beetje alle sectoren. De werkgevers willen de lonen niet of nauwelijks verhogen en verwijzen naar de ¨moeilijke economische tijden¨.

Volgens de FNV is het echter de ¨hoogste tijd voor behoud van de koopkracht¨ (dus een loonsverhoging die teminste de inflatie dekt), maar ook voor ¨het creëren van echte banen¨ (dus afspraken over gewoon goed werk en minder flexcontracten).¨ Cao-coördinator van vakcentrale FNV, Mariëtte Patijn, onderstreepte dat al in maart van dit jaar [4]. Ze gaf aan dat het ¨tijd is om in actie te komen, want voor de FNV-leden is duidelijk een grens bereikt omdat hun koopkracht blijft dalen doordat de lonen al jaren achter blijven op de inflatie; ook hebben vele leden nog steeds onzekere contracten.¨ Ze vulde aan dat actievoeren geen doel is voor de FNV, maar dat men op dit moment geen andere optie ziet.

Haar collega Toon Wennekers, arbeidsvoorwaardencoördinator bij FNV Bondgenoten, merkte een maand later op dat er qua stakingen sprake is van een zichtbare verschuiving naar sectoren waar traditiegetrouw weinig wordt gestaakt en waar vakbonden minder invloed hebben. Wennekers: ¨Wat opvalt is dat in de dienstensector de laatste jaren meer actiebereidheid is¨ [5].

Méér stakingen in 2014

De economische crisis van 2008 leidde in Nederland niet meteen tot een toename van het aantal stakingen; dat is pas recent het geval. Het aantal stakingen (en stakingsdagen) is dit jaar echter hoger dan dat van de afgelopen twee jaar. Volgens hoogleraar arbeidsrecht Evert Verhulp tekent zich een soort inhaalslag af [5]. De trend van de ´redelijke opstelling´ van zowel bonden als werkgevers lijkt doorbroken. De gemiddelde looneisen van de bonden zijn overigens nog laag vergeleken met die in andere landen, zoals Frankrijk.

Een andere hoogleraar arbeidsrecht, Teun Jaspers, ziet de toename als een gevolg van de aflopende financiële crisis [6]. Werknemers leverden de laatste jaren veel in loon, veiligheid, werktijden en inzet (flex). Volgens hem hebben sommige groepen niet veel meer te verliezen en is daardoor de angst om ontslagen te worden afgenomen en is de actiebereidheid juist toegenomen. Nu er meer financiële ruimte is om eisen te stellen, zal er eerder worden gegrepen naar het stakingsmiddel, denkt hij.

Collega Ton Wilthagen ziet een kleine piek in het aantal stakingen en wijt dat meer aan een andere profilering bij de vakbonden [6]. Met name bij de FNV die volgens hem een dubbele strategie hanteert: enerzijds de ´polder´ in stand houden, anderzijds een meer activistische koers varen door via ´organizing´ meer druk uit te oefenen op werkgevers.

Poolse dc-werkers vs. Albert Heijn

Een voorbeeld van dat ´organizing´ waren de acties bij de distributiecentra van Albert Heijn in 2013, die onder meer als doel hadden om de positie van Poolse distributiewerkers en andere uitzendkrachten te verbeteren [7]. De blauwe golf weigerde (en weigert nog steeds) om een groep Polen die al ruim 3 jaar met een tijdelijk contract in een distributiecentrum werkte, een vast contract te geven. Na een serie stakingen in zes distributiecentra is volgens de FNV afgesproken om 200 uitzendkrachten een vast contract te geven. AH ontkent dat en beroept zich daarbij op de cao die na die stakingen is afgesloten. Een kwestie waar vast nog niet het laatste woord over is gezegd… Misschien ook een zaak waar ´besmetverklaring´ van leveranciers zich voor leent?
.

Meer lezen:
– ¨CNV presenteert conceptarbeidsvoorwaardennota 2015: ‘Alle werkenden op waarde geschat’,¨ CNV, 15 september 2014.
– ¨FNV richt eigen ´cao-politie´ op,¨ NRC, 25 november 2013.
– ¨CNV wil ´CAO-politie´ in supermarkten,¨ Volkskrant, 2 februari 2010.
– ‘Albert Heijn vangt staking illegaal op, Vakkenvullers worden ingezet in distributiecentra‘,¨ ANP, 18 maart 2013

Noten:
[1] ¨ECLI:NL:HR:2014:3077¨, Hoge Raad, 31 oktober 2014: ¨Stakingsrecht. Art. 6, aanhef en onder 4, ESH. Derdenschade door besmetverklaring. Collectief optreden; maatstaf. Kan besmetverklaring redelijkerwijs bijdragen tot doeltreffende uitoefening van het recht op collectief onderhandelen? Art. G ESH; is besmetverklaring onrechtmatig? Stelplicht; relevante omstandigheden.¨
Volgens de Hoge Raad is bepalend of een besmetverklaring van een leverancier redelijkerwijs kan bijdragen tot de doeltreffende uitoefening van het recht op collectief onderhandelen, en daarmee tot het actiedoel (bijvoorbeeld doordat dat druk uitoefent op de eindafnemer).
[2] Zie ¨Werknemers Rietlanden Terminals staken tot er een cao is,¨ FNV Bondgnoten, 8 oktober 2012 en ¨Hardere acties bij Rietlanden Terminals: werknemers leggen bedrijf plat,¨ HZC, 10 oktober 2012.
De vakvereniging Het Zwarte Corps (HZC) behartigt de belangen van machinegebonden personeel en ZZP’ers in de Grond-, Water- en Wegenbouw, Loonwerk, Bouw, Rail Infra, Verticaal- en Horizontaal Transport en Funderingen.
[3] ¨Moeizame cao-onderhandelingen in diverse sectoren,¨ Zaaier (FNV Agrarisch Groen), 2 juli 2014 (p. 3 tm 5).
[4] ¨De bonden ruiken hun kans: staken!,¨ NRC Next, 20 maart 2014 en ¨Staken kan weer, Arbeidsconflicten Bonden durven acties weer aan, nu cao’s aflopen en de economie opkrabbelt¨, NRC Handelsblad, 19 maart 2014.
[5] ¨Trend van 2014: staken (´Er is geen stakingstraditie in Nederland´),¨ Leidsch Dagblad, 5 april 2014 [geen weblink gevonden].
[6] ¨´Werknemers staken makkelijker nu bodem is bereikt´,¨ NU Zakelijk, 7 mei 2014.
[7] Zie ook: ¨CAO-principeakkoord na succesvolle staking AH-distributie: ´Meer zekerheid voor alle werkers´,¨ Supermacht, 22 maart 2013   en ¨´Albert Heijn vangt staking illegaal op, Vakkenvullers worden ingezet in distributiecentra´, ANP, 18 maart 2013.

Bronnen:
– ¨Stakingsrecht opgerekt: ook acties bij leveranciers,¨ Volkskrant, 3 november 2014.
– ¨Polen eisen vaste baan Albert Heijn,¨ Distrifood, 10 juli 2014,
– ¨´Werknemers staken makkelijker nu bodem is bereikt´,¨ NU Zakelijk, 7 mei 2014.
– ¨Trend van 2014: staken (´Er is geen stakingstraditie in Nederland´),¨ Leidsch Dagblad, 5 april 2014 [geen weblink gevonden].
– ¨De bonden ruiken hun kans: staken!,¨ NRC Next, 20 maart 2014 en ¨Staken kan weer, Arbeidsconflicten Bonden durven acties weer aan, nu cao’s aflopen en de economie opkrabbelt¨, NRC Handelsblad, 19 maart 2014.

(verkorte weblink: https://www.supermacht.nl/?p=4260)

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *