West-Sahara: plundering en voedselhulp voor Saharawi; goedkope vis en tomaat in onze supermarkten

(1 maart 2014) Hieronder de bijdrage van Frank Willems (Stichting Zelfbeschikking West-Sahara en Western Sahara Resource Watch) tijdens de workshop ‘Voedselproductie in West-Sahara en de illegale Israëlische nederzettingen’ op 21 februari jl bij  de VoedselAnders conferentie in Wageningen. Onderaan zijn tal van links opgenomen voor diegenen die verder willen lezen. En audio (vragen en discussie).
Deze workshop werd georganiseerd door Supermacht.nl

.
Mijn naam is Frank Willems en ik ben actief voor de Stichting Zelfbeschikking West-Sahara en de Western Sahara Resource Watch.

1. Ik zal eerst uitleggen wat West-Sahara is.
2. Daarna zal ik iets over de geschiedenis vertellen.
3. Dan zal ik het hebben over de voedselsector; over vis en tomaat.
4. Het verband tussen voedsel, olie en volkenrecht.
5. Voedsel uit West-Sahara voor Europa en Nederland.
6. Voedselvoorziening in het bevrijde gebied en de vluchtelingenkampen.
7. Uiteindelijk zal ik een samenvatting geven.
.

1.
West-Sahara is niet het westelijk deel van de Sahara, maar het is een land dat wordt begrensd door Mauritanië in het zuiden en het oosten, Algerije in het noord-oosten en Marokko in het noorden. Het stond vroeger bekend als Spaans Sahara. West-Sahara of Westelijke Sahara is een tijdelijke naam die wordt gebruikt sinds het overhaaste vertrek van de Spanjaarden in 1976.

Het de-kolonisatieproces van West-Sahara is nog niet afgerond en daarom staat het op de VN-lijst van niet-zelfbesturende gebieden. Na een militaire invasie van Marokko onstond oorlog waarvoor een groot deel van de oorspronkelijke bevolking (Saharawi) is gevlucht. Sinds 1991 is er een bestand en de Verenigde Naties hebben een vredesmissie in het gebied. (Zie ook de kaart van MINURSO)

Minurso-kaart_WestSahara.

2.
Tijdens een koloniale Conferentie van Berlijn in 1844 werd het gebied toegewezen aan Spanje. De bewoners hebben zich altijd tegen het Spaanse bestuur verzet. In het gebied woonden nomadische stammen die Hassanya spreken. West-Sahara is heel rijk aan fosfaat en vis.

Na de tweede wereldoorlog begon een periode van de-kolonisatie in de wereld. Door de opkomst van onafhankelijkheidsbewegingen veranderden de verhoudingen in Afrika en ook in Spaans Sahara leefde het verzet op.

Op 17 juni 1970 vond in Spaans Sahara de Zemla intifada plaats. Het was een geweldloze demonstratie tegen het Spaans koloniaal bewind. De leider Bassiri werd door de Spanjaarden opgepakt en is nooit meer gezien. Daarna werd een organisatie opgericht voor de gewapende strijd: het Frente Polisario of het Volksfront voor de bevrijding van Saguia el Hamra en Rio de Oro; dat zijn de twee gebieden waaruit het land bestaat.

Als Franco in 1975 sterft, ruilt Spanje Spaans Sahara met Marokko en Mauritanië en krijgt daar visserijrechten en een aandeel in de fosfaatopbrengsten voor terug. Het zuidelijk deel is voor Mauritanië en het noorden voor Marokko. Dat wordt vastgelegd in het Madrid Akkoord. Men noemt dat een geheim akkoord. Maar in feite is het een ongeldig akkoord, want het niet is gepubliceerd in het Spaans Staatsblad, of ergens anders. Het is bovendien een onrechtmatig akkoord, omdat het Saharawi-volk er geen partij in is.

Als Spanje zich in 1976 officieel terugtrekt roepen de Saharawi de onafhankelijkheid uit van de Saharaanse republiek. De naam van de republiek is Democratische Arabische Republiek Sahara. Maar Marokko organiseert dan de Groene Mars waarbij honderdduizenden burgers worden ingezet naast het leger om het gebied te bezetten.

Saharawi-kamp(VästsaharaAktionen)

Saharawi-kamp(foto VästsaharaAktionen)

Het Polisario biedt verzet, maar een groot deel van de oorspronkelijke bevolking moet vluchten. Kampen en karavanen van de vluchtelingen worden door de Marokkaanse luchtmacht gebombardeerd met napalm- en fosforbommen. Uiteindelijk worden meer permanente vluchtelingenkampen ingericht in het veilige Algerije wat buiten bereik is van de Marokkaanse luchtmacht.

Marokko en Mauritanië proberen ondertussen bij het Internationaal Gerechtshof in Den Haag hun aanspraken op het gebied te legaliseren, maar dat mislukt. Het hoogste orgaan in het Volkenrecht bepaalt dat Spaans Sahara een kolonie is waar het proces van de-kolonisatie nog niet is afgerond. Daarom heeft de bevolking recht op zelfbeschikking. De Marokkaanse en Mauritaanse aanspraken op West-Sahara worden door het Gerechtshof afgewezen. Maar Marokko en Mauritanië trekken hun legers niet terug.

Mauritanië wordt door het Polisario verslagen waarna het land in 1979 zijn aanspraken opgeeft en de Saharaanse republiek erkent. Marokko bezet dan ook het door Mauritanië verlaten deel. Marokko wordt gesteund door de Westerse wereld en vooral door Frankrijk en Spanje. Het Polisario krijgt steun van de anti-koloniale beweging in Afrika, Zuid-Amerika en Europa.

De guerillaoorlog die het Polisario voert, dwingt Marokko om verdedigingswallen aan te leggen, om te beginnen rond de fosfaatmijn Bou Craa bij de hoofdstad El Ayun. In verschillende etappes wordt uiteindelijk een muur diagonaal door West-Sahara gebouwd met een lengte van ruim 2500 kilometer. Die muur vormt de bestandslijn sinds het staakt-het-vuren dat in 1991 is overeengekomen. In vredesbesprekingen is dan overeengekomen dat er een referendum zal worden georganiseerd waarin de oorspronkelijke bevolking zich kan uitspreken over de toekomst.

De Verenigde Naties sturen een vredesmissie naar het gebied om het referendum te organiseren en de bestandslijnen te bewaken. Die missie is er nog steeds, maar Marokko heeft na lang tijdrekken bekendgemaakt dat het geen referendum meer wil. In april van dit jaar 2014, dus meer dan 20 jaar later, moet door de VN worden besloten of de kostbare vredesmissie toch nog weer een keer wordt verlengd.

West-Sahara is dus een verdeeld gebied. Het is belangrijk om dat te begrijpen, omdat in de media meestal wordt beweerd dat “West-Sahara is geannexeerd door Marokko”. Dat is dus niet helemaal waar. Het is voor een deel geannexeerd. Ongeveer tweederde wordt gecontroleerd door Marokko en een derde door het Polisario. Er zijn grote verschillen tussen die twee gebieden. Eerst kijken we naar het Marokkaanse deel.
.

3.
De voedselsector in bezet West-Sahara is niet veel anders geregeld dan in Marokko. Een verschil is dat er subsidies bestaan voor Marokkaanse kolonisten die in West-Sahara gaan wonen. West-Sahara (lees: Marokko) exporteert ook voedsel en met name vis en tomaat.

Voor de kusten van West-Sahara zwemt heel veel vis. De Marokkaanse visserijsector wordt beheerst door generaals en vooral door de commandant van de Zuidelijke sector, de bezettingstroepen, generaal Benanni. Voor Saharanen is daarin geen plaats.

Visserij_voor_de_kust((VästsaharaAktionen)

Vissersschepen voor de kust (foto VästsaharaAktionen)

Er wordt ook gevist door Europese schepen. De Spaanse vissers beschouwen het als een traditioneel vangstgebied. Spanje heeft sinds koloniale tijden toegang tot de visgebieden en heeft daarna, door het Madrid Akkoord met Marokko en Mauritanië, zich van toegang verzekerd. Als in 1986 Spanje zich aansluit bij de EEG, wordt de visserijovereenkomst Europees geregeld.

In 1988, rond de tijd dat de Marokkaanse kroonprins een opleiding krijgt van Jaques Delors, de toenmalige voorzitter van de Europese Commissie, sluit de EEG het eerste visserijverdrag met Marokko. Dat vervangt voor Spanje het onrechtmatige Madrid Akkoord. Daardoor wordt Europa medeplichtig aan het plunderen van de Saharawi-visgronden.

Met de vis die wordt gevangen, worden geen Saharawi gevoed. Het geld dat wordt betaald voor de visvergunning komt ook niet bij Saharawi terecht. De werkgelegenheid die wordt geschapen in het kader van de overeenkomst (voor waarnemers aan boord van de schepen bv.) komt ten goede aan Marokkaanse kolonisten en militairen.

En dan de tomaten.

Water is in de woestijn heel belangrijk en kostbaar. In de zuidelijke regio Dahkla van West-Sahara zitten flinke voorraden in diepe grondlagen. Dat water is aangeboord en wordt gebruikt voor het telen van groente, komkommers, meloenen en cherry-tomaten. Die groenten zijn voor de export.

In de kassen werken Marokkaanse kolonisten voor het bedrijf ‘Les Domaines Agricoles’ dat eigendom is van Koning Mohamed VI. Het label waaronder de producten worden verkocht is ‘Les Domaines’. Verpakking en transport wordt verzorgd door ‘Groupe d’Exportation des Domaines Agricoles’ (GEDA) en dat werkt samen met FRULEXXO in Perpignan. Dat bedrijf heeft opslagruimte in Rotterdam voor de verspreiding in noord-Europa.

Zo verkoopt de Koning van Marokko het Saharaanse water in Europa. Uitgebreide informatie is beschikbaar in het rapport Label and Liability van WSRW.

Is het exploiteren van water en visgebieden, de natuurlijke rijkdommen van West-Sahara, door Marokko rechtmatig?
.

4.
Voor het antwoord op die vraag kunnen we een vergelijking maken met een andere natuurlijke rijkdom van West-Sahara, de aardolie. De oliebedrijven vermoeden dat er veel olie aanwezig is voor de kust van West-Sahara. Toen Marokko contracten ging afsluiten voor de ontginning van die olie heeft de Veiligheidsraad om een juridisch advies gevraagd over rechtmatigheid van die contracten.

De conclusie van het advies: alle activiteiten van onderzoek en ontginning die geen rekening houden met de belangen en wensen van het Saharawi volk, zijn strijdig met de principes van het internationaal recht zoals die van toepassing op een niet-zelf besturend gebied, zoals West-Sahara nog steeds is.

Het advies is heel duidelijk. Het Saharaanse volk moet toestemming geven en moet delen in de opbrengst. En hetzelfde geldt voor andere natuurlijke rijkdommen van het gebied, zoals vis, water, fosfaat, uranium en kwarts. Voor de winning van die grondstoffen is toestemming nodig van de oorspronkelijke bevolking en die moet delen in de opbrengst. Maar daarvan is geen sprake.

Als de exploitatie van mineralen in bezet West-Sahara in strijd is met het internationaal recht, is er dan sprake van een misdrijf? Het antwoord is: Ja. Onrechtmatige exploitatie van grondstoffen is niets anders dan stelen. Stelen in een conflictgebied, waar het gezag omstreden is, staat gelijk aan plunderen. Plunderen in West-Sahara is een oorlogsmisdrijf.

Datzelfde geldt voor het vissen voor de Saharaanse kust en het kweken van groente met Saharaans water zonder toestemming van de oorspronkelijke bevolking. Ook dat is plundering.

Er is geen toestemming van Saharawi voor de visserij activiteiten in hun wateren en zij laten dat weten op verschillende manieren, onder andere door publicaties zoals dit rapport van de Saharawi Natural Resources Watch. De EU visserij is diefstal en plundering.

Rijk_viswater((VästsaharaAktionen)

Plundering en verspilling voor de kust… (foto VästsaharaAktionen)

Het Internationaal Gerechtshof heeft uitgemaakt dat Marokko geen recht heeft op West-Sahara. Toch houdt Marokko een groot deel van het gebied bezet en plundert de natuurlijke rijkdom van het gebied. Hoe staat Nederland daar tegenover? Nederland heeft als gastland van verschillende internationale tribunalen en internationale hoven een naam hoog te houden. De Wet Internationale Misdrijven maakt het mogelijk om in Nederland vervolging in te stellen tegen plunderaars van Saharawi grondstoffen.
.

5.
Maar de Nederlandse houding hangt, zoals wel vaker, af van Europa en men laat die bepalen door de mogelijkheden in het Europese verband. Wat betreft Marokko, maken Spanje en Frankrijk de dienst uit. Bovendien wil de Nederlandse visserijsector wel meeplunderen en deze vormt een sterke lobby.

Eind 2008 krijgt Marokko de “geavanceerde status” bij de EU. Dat is de hoogste status die een niet-lidstaat kan krijgen. Vorig jaar is er een Vrijhandelsverdrag gesloten. Daarbij worden Marokkaanse producten, waaronder groente en fruit, belast met een gunstiger (lees: lager) invoertarief.

Voormalig minister van Buitenlandse Zaken, Rosenthal heeft op 20 augustus 2012 naar aanleiding van Tweede Kamervragen (over misleidende berichtgeving met betrekking tot het label Marokko (ingezonden 20 juni 2012, met kenmerk 2012Z12420)) het volgende verklaard:

“Het landbouwakkoord tussen de EU en Marokko, [dat dit najaar in werking moet treden,] heeft uitsluitend betrekking op het grondgebied van Marokko. Er mag door Marokko voor producten uit de Westelijke Sahara daarom geen aanspraak worden gemaakt op tariefpreferenties op grond van genoemd akkoord. De Nederlandse douane ziet hierop toe.”

De Nederlandse douane ziet hierop toe, zegt de minister. Hoe doet de douane dat dan? Dat gaat automatisch, met computers en scanners, en met het computerprogramma Sagitta waarin codes worden verwerkt. Voor de herkomst van producten worden landen- en locatiecodes gebruikt. De landcode voor West-Sahara is EH. De landcode voor Marokko is MA.

Bij het CBS zijn geen gegevens beschikbaar voor de invoer van tomaten afkomstig uit West-Sahara. Wel voor tomaten uit Marokko. Bij de douane zeggen ze dat de landcode EH in de praktijk niet wordt gebruikt, maar MA voor Marokko wel. Toch worden bij Albert Heijn tomaten uit West-Sahara verkocht.

AH-cherry_tomaten

Label van AH-cherrytomaten uit West-Sahara (foto WSRW)

Hoe kan dat? Dat is eenvoudig. De tomaten worden gelabeld als “Marokkaans”. Marokko erkent West-Sahara niet als land en erkent EH niet als landcode. De Marokkaanse douane is de instantie die verklaringen van oorsprong afgeeft en deze geeft dus MA op als code voor producten uit bezet West-Sahara. De Marokkaanse douane geeft onjuiste verklaringen van oorsprong. Als de tomaten de Europese Unie binnenkomen, wordt niet gecontroleerd of de oorsprongverklaring terecht is afgegeven door de Marokkaanse douane.

De minister zegt dat de Nederlandse douane er op toeziet dat producten uit West-Sahara niet als Marokkaans worden ingevoerd. Maar dat is niet zo. Dat kan de douane niet zonder de Marokkaanse douane in gebreke te stellen. En de Franse douane bovendien, want daar komen de tomaten de Europese Unie binnen. Dus wordt de situatie gedoogd.

Maar Marokko wil nog verder gaan. Het wil ook het systeem van coderingen veranderen ten gunste van hun bezetting zodat voortaan de Marokkaanse codes gelden. Marokko heeft veranderingen voorgesteld op zodanige wijze dat steden en gebieden in West-Sahara code-elementen krijgen toegewezen met landcode MA, Marokko dus.

De douane controleert ter wille van belastingheffing. Daarnaast is er nog de herkomstvermelding voor de consument. Je kunt als klant zelf op de verpakking kijken waar de tomaten die je koopt vandaan komen. Herkomstetikettering is verplicht gesteld in de Nederlandse warenwet en in de regelgeving van de EU voor o.a. verse groenten. Maar de informatie op de etiketten is ook niet waarheidsgetrouw.

Een Marokkaans label is dus onbetrouwbaar wat betreft herkomst. Er wordt overigens ook geklaagd over de controle op gezondheidsrisico’s. In Spanje is ontdekt dat Marokko olijfolie uitvoert waar pesticiden in voorkomen die in Europa wel, maar in Marokko niet verboden zijn.

De houding in Nederland is dat men het liefst de kwestie onder het tapijt wil vegen.
.

6.
De voedselsector in het bevrijde gebied geeft een heel ander beeld. Het bevrijde gebied is afgesloten van de kust. Er zijn kleine nederzettingen en oases. De bevolking leeft voornamelijk van de veeteelt, geiten en kamelen. De veeherders hebben te maken met mijnenvelden en allerlei rondslingerend oorlogstuig.

Er heerst grote armoede. Het grootste deel van de oorspronkelijk bevolking leeft in het zuiden van Algerije in vluchtelingenkampen. Men is daar afhankelijk van hulpverlening door de vluchtelingenorganisatie van de Verenigde Naties, het Wereldvoedselprogramma, de Europese Commissie en landen als Algerije en Cuba.

tuin_kamp_Saharawi-2

Groentetuintje in Saharawi-kamp

De gezondheidssituatie is slecht. Uit onderzoek onder huishoudens van Saharawi-vluchtelingen kwam naar voren dat men kampt met de dubbele last van obesitas en ondervoeding.

kas_kamp_Saharawi-2

Kas in Saharawi-kamp

De vluchtelingen overleven op basis van de hulp van internationale organisaties en van vrijwilligers. Veel Spaanse vrijwilligers geven medische steun en er zijn initatieven om familietuintjes in de woestijn mogelijk te maken. Een voorbeeld daarvan geeft de Amerikaanse organisatie Not Forgotten International waarvan de vrijwilligers een proeftuin onderhouden in een vluchtelingenkamp. Zij planten bijvoorbeeld Moringa, een vitamine en mineraalrijke plantensoort.

Het water wordt geleverd door het Algerijnse waterbedrijf en met tankwagens rondgebracht. De familietuinen geven een mooie aanvulling op het dieet, maar kunnen de voedselhulp niet vervangen.

Ook in Nederland zijn ondersteuningsinitatieven zoals Zaden voor Leven en Jouw Pitjes zijn Goud Waard.

Zaden-voor-leven

Zaden voor Leven (zadenvoorleven.wordpress.com/)

.

7.
Samenvattend: West-Sahara is een verdeeld gebied waarbij in het bezette deel door de bezetter voedsel wordt verbouwd en vis wordt gevangen voor de export. Dat is in strijd met het internationaal recht en met het oorlogsrecht.
In het bevrijde gebied en de vluchtelingenkampen is de bevolking afhankelijk van internationale voedselhulp en leeft met honger en gebrek.
In april 2014 moet de Verenigde Naties een besluit nemen over de voortzetting van de vredesmissie.
– – – – – – – – – – – – – – – – –

Audio:
Q&A lezing Frank Willems (6min11)
discussie (1e stuk) workshop Palestina/West-Sahara (7min29)
discussie (2e stuk) workshop Palestina/West-Sahara (7min06)

Meer lezen:
– “Morocco’s pending FTA issues,” Wikileaks, 23 december 2008.
– “Western Sahara – status and resources.” New Routes Vol 15, Issue 4, 2010.
– “Khadijatou: How 36 Years Living In A Camp, Fighting Hunger, Impacts Society And Family Structures,” WFP, 26 juli 2011.
– “2014 UNHCR country operations profile – Algeria,” UNHCR, 2011.
– “Aufruf zur Unterstützung der marokkanischen Landarbeiter,” Archipel (EBF), 23 januari 2012.
– “MAROKKO: Die Bewegung vom 20. Februar,” Archipel (EBF), 17 maart 2012.
– “Marokko: Erfolgreicher Hungerstreik der Arbeiter_innen von Soprofel,” Archipel (EBF), 8 augustus 2012.
– “Herkomstetikettering. Kostenverkenning voor producenten en consumenten,” LEI, dec 2012.
– “Sweden: Products from Western Sahara not part of EU-Morocco trade deal,” WSRW, 15 februari 2013.
– “L’agro-industrie épuise les réserves d’eau souterraine à Dakhla?,” WSRW, 15 april 2013.
– “Edeka, Rewe Group & Migros doen mee aan etiketteringsregeling,” AGF, 20 september 2013.
– “Coop Switzerland introducing “Western Sahara” label on tomatoes,” WSRW, 17 november 2013.
– “Beantwoording vragen Van Bommel (SP) over etikettering van producten Westelijke Sahara,” minBUZA, 17 december 2013.
– “21 febr, Wageningen: workshop voedselproductie West-Sahara en illegale Israëlische nederzettingen, en import EU, NL,” Supermacht, 8 februari 2014 (met daarin andere Supermacht-weblinks).
– “Voedsel Anders: Naar eerlijke en duurzame voedsel- en landbouwsystemen,” febr. 2014.

Engelstalige solidariteitsorganisaties:
Western Sahara Resource Watch
Western Sahara Human rights Watch
Not Forgotten International (Amerikaanse website over West-Sahara)
Western Sahara Campaign UK
ARSO (Association de soutien à un référendum libre et régulier au Sahara Occidental, meertalige website).

Nederlandstalige solidariteitsorganisaties:
Solidariteitsgroep Westelijke Sahara (België).
Stichting Zelfbeschikking West-Sahara

Saharaanse websites:
Sahara Press Service (Officieel persburo van de RASD).
Union of Saharawi writers and journalists
Afapredesa (Asociación de FAmiliares de PREsos y DEsaparecidos SAharauis).

Bronnen:
– “Legal advice to the Security Council,” ARSO, 12 februari 2002.
– “Label and Liability Report: How the EU turns a blind eye to falsely stamped agricultural products made by Morocco in occupied Western Sahara,” Emmaus Stockholm/WSRW., 18 juni 2012.

– “ The plundering of the Sahara: Corporate criminal and civil liability for the taking of natural resources from Western Sahara,” J.J.P. Smith (ARSO), september 2012.
– “Saharawi; Poor people in a rich country,” Saharawi Natural Resources Watch, 2013.

(verkorte weblink: https://www.supermacht.nl/?p=3447)

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *