Wal-Mart en Zuid-Afrika: internationale handelsverdragen gaan boven nationale wetgeving

(4 juni 2011) Het Britse Guardian meldde op 1 juni dat de mededingingsautoriteit in Zuid-Afrika toestemming [1] gaf aan het Amerikaanse supermarktbedrijf Wal-Mart om een meerderheidsbelang van 51% te verwerven van het in Johannesburg gevestigde Massmart. De overname bedraagt 2,4 miljard dollar. Het Massmart-concern omvat negen groothandels- en winkelketens en telt in totaal 288 winkels in 14 Afrikaanse landen. Deze zaak wordt gezien als een testcase voor grote buitenlandse investeringen in Zuid-Afrika, aldus de Guardian. De kwestie heeft ook tot grote opschudding geleid en krijgt mogelijk nog een staartje.

(door Rob Bleijerveld)

Wal-Mart dreigde eerder om zijn aanbod in te trekken als er minimum-normen zouden worden gesteld voor de inkoop bij lokale toeleveranciers. Vakbonden en drie regeringsministeries waren tegen de overname gekant omdat ze bang zijn dat de wereldwijde Wal-Mart-keten binnenlandse bedrijven kapot zal drukken. De vakbondskoepel Cosatu dreigde met een boycot als de deal door zou gaan.

Aan de overname zijn voorwaarden gesteld door de Zuid-Afrikaanse NMa. Zo mag Wal-Mart de eerste twee jaar geen werknemers ontslaan en moet het bij nieuwe werving de voorkeur geven aan het aannemen van 500 werknemers die in 2010 werden ontslagen. Wal-Mart heeft verder ingestemd met het drie jaar lang nakomen van afgesloten cao’s en een driejarig programma ter waarde van 15 miljoen dollar gericht op lokale toeleveranciers.

Toch zal de overname volgens Patrick Craven van Cosatu leiden tot een groter verlies aan banen bij fabrieken en andere supermarktbedrijven dan dat er bij zullen komen. “Wij hadden juist gepleit voor het verplichtstellen van lokale aanbesteding, maar dan wel voor àlle retailers,” aldus Craven.

Handelsverplichtingen

De Amerikaanse Stacy Mitchell, senior onderzoeker bij het New Rules Project en schrijver van de ‘Big-Box Swindle‘ gaf op dezelfde dag commentaar in de Huffington Post.

Wal-Mart maakte vorig jaar met veel publiciteit [2] een programma bekend om in zijn winkels meer lokaal geteeld voedsel te verkopen en om te investeren in training en infrastruktuur van kleine en middelgrote boeren in opkomende economieën. Maar Mitchell is ervan overtuigd dat Wal-Mart helemaal geen interesse heeft om daadwerkelijk lokaal aan te besteden.

Verder blijkt dat internationale handelsverdragen bedrijven de ruimte geven (en regeringen desgewenst aan een excuus helpen) om wetten te negeren die uitgaan van de bescherming van het openbaar belang bij grote fusies en overnames.

De mededingingsautoriteit heeft slechts minimale voorwaarden aan Wal-Mart gesteld vanuit de notie dat “sterkere eisen voor de bescherming van lokale toeleveranciers en arbeidsrechten de handelsverplichtingen van het land kunnen schenden.” Zelfs een week lang van getuigenissen door vakbondsmensen, overheidsambtenaren, economen en anderen ten behoeve van strengere voorwaarden of zelfs het afslaan van het overname-aanbod mocht niet baten. De Competition Tribunal gaf de voorkeur aan de WTO-argumentatie van Wal-Mart’s advokaten.

Verzet

In de herfst van 2010 werden Wal-Mart’s overnameplannen bekendgemaakt. Kort daarna startte de Commercial, Catering and Allied Workers’ Union (CCAWU) – dat de Massmart-werknemers vertegenwoordigt – een campagne tegen de overname. Andere vakbonden en ook de ministeries voor handel, landbouw en economische ontwikkeling sloten zich aan.

Een van de belangrijkste bezwaren was de inkoop en aanbesteding. Op dit moment doet Massmart 60% van zijn inkopen bij Zuid-Afrikaanse fabrikanten en boeren. Wal-Mart zal deze lokale produktie- en handelsnetwerken echter verdringen met zijn wereldwijd opererende aanvoerketen. Ook zal de overname leiden tot een vloed aan geïmporteerd voedsel en andere goederen, en tot banenverlies in een land met een werkeloosheid van 25%. Een studie betaald door de regering concludeerde dat elke procent verschuiving van lokale naar overzeese toeleveranciers door Massmart 4000 banen kost.

Langzamerhand werd de steun voor quotumeisen aan Wal-Mart met betrekking tot lokale aanbesteding steeds groter. Wal-Mart heeft daar echter geen enkel belang bij. Het concern is vooral een distibuteur, meer nog dan een retailer. Zijn macht komt volgens Mitchell van zijn capaciteit om heel precies en efficient goederen op de ene plek in te kopen, te vervoeren naar een andere plek op de aarde en het daar vervolgens te verkopen. Lokale aanbesteding als voorwaarde zou de deal onhaalbaar maken voor Wal-Mart.

WTO

Om zijn potentiële marktopening in de 14 Afrikaanse landen niet te verliezen [3], kwam Wal-Mart tijdens de laatste hoorzitting bij de mededingingsautoriteit met het anti-discriminatiebeding van de WTO op de proppen [4]. Het argument van de internationale handelsverdragen was daar nog niet eerder over tafel gegaan en het werd het belangrijkste persitem gedurende de twee weken die het tribunaal vervolgens nodig had om tot een besluit te komen.

Het supermarktconcern had eerder ook een lijst aangeboden met overname-eisen waaraan het bereid was te voldoen. Daaronder was het aanbod om 14 miljoen dollar in een “toeleverancier-ontwikkelingsfonds” te stoppen, bedoeld om Zuid-Afrikaanse producenten te leren hoe ze een Wal-Mart toelerancier kunnen worden… (Afgezien van de inherente vernederende boodschap hiervan, is die 14 miljoen maar een schijntje afgezet tegen de 7 miljard jaarlijkse omzet van Massmart!)

De Competition Tribunal nam het voorstel van Wal-Mart over als zijnde haar eigen voorstel en keurde het aanbod vervolgens goed [5].

Zuid-Afrika’s sterke en politiek invloedrijke vakbonden hebben beloofd dat Wal-Mart’s entree in het land niet over rozen zal gaan. Later deze maand wordt gepraat over het houden van verstorende protesten, stakingen en de “moeder van alle boycots”….

Bronnen:
– “PREVIEW-S.Africa risks breaking WTO rules in Wal-Mart deal,” Tiisetso Motsoeneng, 26 mei 2011.
– “In South Africa, Wal-Mart Refuses to Buy Local, Threatens WTO Action, and Wins,” Stacy Mitchell, New Rules Project, 1 juni 2011.
– “Wal-Mart cleared to buy South Africa’s Massmart,” Guardian, 31 May 2011.
– “Wal-Mart to Buy More Local Produce,” Stephanie Clifford, 14 oktober 2010.

Noten:
[1] “Wal-Mart and Massmart decision,” Competition Tribunal of South Africa en “Wal-Mart and Massmart press statement on decision,” Competition Tribunal of South Africa.
[2] Het orchestreerde een paar mediamomenten in de VS rondom lokale aanbesteding.
[3] Internationale expansie is heel belangrijk voor Wal-Mart tegen de achtergrond van tegenvallende verkoopcijfers in de VS van de laatste twee jaar. Het concern heeft bruggehoofden in Zuid-Amerika, Azië, Europa en nu in Afrika. (Desondanks gaat het niet overal goed, zoals door grote verliezen in Duitsland, Zuid-Korea en China.)
[4] Als lid van de Wereldhandelsorganisatie WTO en ondertekenaar van het General Agreement on Tariffs and Trade (GATT) mag Zuid-Afrika volgens deskundigen niet eisen dat een bedrijf bepaalde producten koopt van binnenlandse toeleveranciers als voorwaarde voor goedkeuring van een investering. “National treatment”-regels verbieden ‘discriminatie’ tussen geïmporteerde en lokaal geprodcueerde goederen (en diensten). Ook heeft Zuid-Afrika het dienstenakkoord van de WTO (GATS) getekend dat ook over retail gaat.
Toch blijft het vreemd dat de regering niet heeft ingezet op het aanpassen van de vestigingsvoorwaarden van andere Zuid-Afrikaanse retailers (als Shoprite, Pick n Pay en Spar) om een goed uitgangspunt te hebben voor de Wal-Mart-deal. Het zou ook wat hebben gekost door potentiële schadevergoedingen, maar de prijs van stijgende werkloosheidskosten, faillisement van bedijven, afname van bedrijfsbelastingen, etcetera is hoger.
[5] Over ongeveer een week maakt ze de onderbouwing van het besluit bekend.

(verkorte weblink: https://www.supermacht.nl/?p=460)

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *