Ondersteun verbod op gebruik van Endosulfan-gif door Filippijnse ananasproducenten !

Image

(18 augustus 2008) Anderhalve maand na een scheepsramp op de Filippijnen is  de onrust over een container met 10 ton zwaar landbouwgif die zich nog in het scheepswrak bevindt, allerminst geluwd. Experts wijzen op dramatische, wereldwijde gevolgen bij een eventuele lekkage in zee. Waarom mogen de Filippijnse ananasproducenten Dole Philippines Inc. en Del Monte Philippines Inc. dit gif nog gebruiken? Hoe kunnen we vanuit Nederland de strijd voor een algeheel verbod steunen? Is de positieve beoordeling van de producten van beide bedrijven door Fair Food Nederland nog houdbaar?


(door Rob Bleijerveld)

Op 21 juni kapseisde het veer “Princess of the Stars” van Sulpicio Lines Inc. voor de  kust van de provincie Romblon in de Filippijnen [1]. Ondanks waarschuwingen over de naderende orkaan Fensheng was de kapitein toch uitgevaren met aan boord 850 passagiers en – naar het later bleek – een zeer gevaarlijke lading landbouwgif (Endosulfan)[2]. Veel passagiers en bemanningsleden kwamen bij de ramp om; slechts weinigen konden uit zee worden gered.

Terwijl de reddingsakties nog bezig waren, werd bekend dat het schip 10 ton Endosulfan vervoerde, bestemd voor de ananasplantages van Del Monte Philippijnes Inc. en Dole Philippijnes Inc. in Mindanao [3]. Ondanks de bekendheid met de grote schadelijke gevolgen van het gebruik van dit gif voor gezondheid en milieu gaven overheden jarenlang vergunningen uit aan deze  twee bedrijven.

Image


Endosulfan zeer gevaarlijk

Na de bekendmaking van de aanwezigheid van het Endosulfan werden de reddingsakties stilgelegd en werd er op naburige eilanden een visserijverbod ingesteld. Terwijl een hoge ambtenaar al snel meedeelde dat dit  voorzorgsmaatregelen waren en dat het risiko van een vergiftigingsramp verwaarloosbaar klein is (“gescheiden componenten, stevig verpakt, slecht oplosbaar, geen gif gemeten in het water rondom het schip”) noemde toxicoloog dr. Romeo F. Quijano van de universiteit van Manilla de aanwezigheid van de Endosulfan begin juli juist een “tijdbom” [4].

Hij analyseerde het probleem en wees ondermeer op de te lage gevoeligheid van de apparatuur die werd gebruikt om het zeewater te onderzoeken. Zelfs een geringe concentratie in zeewater is genoeg om alle vis in een omtrek van 100 kilometer binnen korte tijd te doden en om de drempelwaarden voor giftigheid voor menselijk sperma vele malen te overschrijden. Een snelle verspreiding over de hele aarde is mogelijk via oceaanstromen en wolkentransport. De veiligheidsverpakking van de gifvaten zal na een langdurig verblijf in zee oplossen en een nieuwe storm kan de vaten beschadigen (het is nu stormseizoen).

Sporen van Endosulfan worden volgens Quijano nu al wereldwijd in voedsel, drinkwater en menselijke weefsel aangetroffen en acute vergiftigen zijn met name bekend uit ontwikkelingslanden met sterfte, ernstige vergroeiingen, chronische aantasting van organen en ernstige hormonale aandoeningen tot gevolg.

Afschuiven van verantwoordelijkheid

Rederij Sulpicio Lines huurde recentelijk een Amerikaans bedrijf in dat de komende weken opvarenden en lading uit het wrak zal bergen, een gespecialiseerd, tijdrovend en duur karwei. Het duurde echter geruime tijd voordat deze opdracht werd verstrekt. Sulpicio leek meer belang te hechten aan het afschuiven van de verantwoordelijkheid voor ramp en ruimingskosten op Del Monte, de ananasproducent waarvoor de giflading was bestemd.

Tijdens diverse hoorzittingen en rechtszittingen beschuldigden beide ondernemingen elkaar ervan de veiligheidsvoorschriften voor het vervoer van het gif niet te hebben opgevolgd. Het kwam echter niet tot een rechterlijke uitspraak omdat men overeen kwam een rapport van de Board of Marine Inquiry (BMI) af te wachten die ondertussen onderzoek deed naar de oorzaak van de ramp.

Op 6 augustus wees de BMI de kapitein van het rampschip aan als verantwoordelijke [5]: deze zou hebben besloten uit te varen ondanks alle waarschuwingen van de meteorologische dienst over een naderende orkaan. Het lijkt erop dat zowel Sulpicio als Del Monte hiermee zijn verschoond van de hoofdaansprakelijkheid voor de ramp en gevolgen daarvan.

Mogelijk is winstbejag er de oorzaak van dat de eigenaar van Sulpicio toeliet dat de “Princess of the Stars” op 21 juni uitvoer. De kapitein van de “Princess of the Stars” werd niet ‘teruggefloten’ ondanks een vergelijkbare ramp met een andere veerboot, de Doña Paz, in 1987 [6] en ondanks het feit dat een veerboot van een andere reder op de 21e juni overhaast uitweek voor de orkaan (en daarna wel veilig aankwam) [7].

Verder bleek een van de dekken voor vrachtwagens op de “Princess of the Stars” kort voor de ramp te zijn verbouwd om het aantal passagiersplaatsen op te kunnen schroeven, waarbij ventilatiegaten waren aangebracht die mogelijk een rol speelden bij het kapseizen [8]. Ook probeert het bedrijf zoveel mogelijk nabestaanden en familieleden van de omgekomen passagiers en bemanningsleden af te kopen met een laag schadebedrag waarbij contractueel wordt vastgelegd dat zij afzien van verdere gerechtelijke stappen tegen de reder.

Parlementarier Antonio Cuenco uit Cebu City vindt het vreemd dat de reder sinds 6 augustus weer mag uitvaren terwijl er nog een strafrechterlijke onderzoek gaande is. Er zit volgens hem ook een zeer vieze lucht aan de wekenlange vertraging die het BMI-onderzoek opliep en het feit dat daardoor het onderzoek door het parlement is opgehouden en bemoeilijkt [9].

Overheidsinstelling helpt ananasproducenten een handje

Toxicoloog Quijano gaf aan dat de Fertilizer and Pesticide Authority (FPA) in 1994 het gebruik van Endosulfan slechts gedeeltelijk verbood; Del Monte en Dole behielden zo de mogelijkheid om door te gaan met het exploiteren van hun winstgevende ananas-monoculturen [10]. Volgens deze regeling moest het gebruik zijn afgebouwd in 2002 en moesten de arbeiders op chromosomatische afwijkingen worden gescreend. De FPA en Del Monte beweerden steeds dat alles goed was met de gezondheid van de werkers.

Maar volgens Quijnao is er wel degelijk sprake van belangrijke afwijkingen en onregelmatigheden. Door de weigering van het hoofd medische toxicologie van de Pesticide Technical Advisory Committee (PTAC) om na de 2002 de vergunning te verlengen, zorgde de FPA er op eigen houtje voor dat Del Monte en Dole tot december 2008 formeel door mochten gaan met het gifgebruik. (Toevallig was de eigenaar van Del Monte voorheen een hooggeplaatste regeringsambtenaar…).

Quijano wees er ook op dat de hoeveelheid Endosulfan veel meer is dan wat Del Monte nodig heeft tot december dit jaar. Mogelijk verwachtte het bedrijf dat er weer door de FPA zou worden verlengd zonder last te hebben van allerlei formele procedures of discussies. Misschien anticipeerde het ook op een verminderde beschikbaarheid van het gif door toename van de internationale druk om te komen tot een wereldwijde ban.

Op weg naar een algeheel verbod?

Quijano’s bezorgdheid wordt gedeeld door andere wetenschappers, boeren en parlementariërs als Rafael Mariano. Deze laatste wil dat het parlement nu eindelijk komt tot een algeheel verbod op het gebruik van Endosulfan en andere insecticiden. “It’s high time for Congress to remove all exemptions granted by the government to multinationals. It is the responsibility of these agro-corporations to look for an alternative that is not hazardous and highly toxic,” aldus Mariano [11].

Op 12 juli demonstreerden ook de vertegenwoordigers van ruim 50 maatschappelijke organisaties en coalities voor het gebouw van de FPA in Quezon City voor een algeheel verbod op Endosulfan [12]. Ze riepen industrie en regering op de “gif-tijdbom” onschadelijk te maken en over te schakelen op ecologische, niet-chemischeplaagbestrijding in de landbouw ten behoeve van de veiligheid van boeren, arbeiders, consumenten en het milieu. De regering zou de EU moeten volgen die productie, verkoop en gebruik van Endosulfan verbood en de bepalingen van de Stockholm Convention on Persistent Organic Pollutants (POPs) naleeft. De Filippijnen ratificeerde dat verdrag weliswaar in 1994, maar paste het (nog) niet toe.

Steun vanuit Nederland

Wellicht zijn er mogelijkheden om vanuit Nederland dit initiatief te ondersteunen.

Men kan de wantoestand in de Filippijnen breder bekend maken en wijzen op het nog steeds aanwezige gevaar van een wereldwijde giframp. En men kan eisen dat Del Monte en Dole de troep zo snel mogelijk opruimen. Verder kunnen organisaties en personen de verklaring van 12 juli onderschrijven en verspreiden en de Filippijnse aktievoerders op andere manieren steunen. De regering kan worden aangesproken over de opstelling van de WHO. Als consument is het natuurlijk mogelijk allerlei creatieve akties uit te voeren gericht op het aanklagen van Dole Philippines Inc. en Del Monte Philippines Inc. Supermarkten kunnen worden gevraagd om hun ananasproducten niet meer te verkopen en Fair Food Nederland zou dit kunnen ondersteunen door op hun website de ‘To Buy’-status van de producten van beide bedrijven om te zetten in de ‘Don’t Buy’-status [13].

Noten:
[1] “Toxic cargo retrieval starts,” 8 augustus 2008 (http://www.gmanews.tv/story/112246/Toxic-cargo-retrieval-starts).
[2] http://en.wikipedia.org/wiki/Endosulfan
[3] Het wordt gebruikt tegen de pantoea citreabacterie, de veroorzaker van “pink disease”.
[4] “The endosulfan toxic cargo poses a serious threat to health and environment — Dr. Romeo F. Quijano,” 8 juli 2008. Quijano is professor Farmacologie en Toxicologie (dode link). Samenvatting hier.
[5] “BMI: Human error to blame for Princess sinking (4 p.m.),” Sunstar, 6 augustus 2008 (dode link) (meer info op Wikipedia ¨MV Princess of the Stars¨(last edit 6 mei 2014). En “It’s captain’s error – BMI initial report,” Cebu Daily News, 8 juli 2008 (dode link). (link met alternatief bericht).
[6] “Probers blame ferry master, door Joel E. Zurbano, 7 augustus 2008 (dode link). (Samenvatting hier)
[7] “Australian gov’t issues sea travel warning in RP,” Cebu Daily News, 1 augustus 2008 (dode link). (In cache)
[8] “It’s captain’s error – BMI initial report” (zie noot 4).
[9] “Another chapter for Sulpicio,” door Nini B. Cabaero, 12 augustus 2008 (dode link).
[10] De FPA wordt in gesteund door de Wereld Gezondheidsorganisatie WHO. Deze is tegen een algemeen verbod. De Filippijnse WHO-vertegenwoordiger Raman Velayudhan daarover: “Some industries still require the use of endosulfan and they need to study first if they should now call for its banning.” (in: “Health organization can’t fully ban endosulfan,” Sunstar, 4 juli 2008 – (dode link).
[11] “New toxic chemical in ‘Princess’ reported to task force,” door Lilita Balane, ABS-CBN, 19 juli 2008 (dode link).(nieuwe link)
[12] “PHILIPPINES: Ban Endosulfan! Citizens Press for Total Ban on Endosulfan to Put Off ‘Toxic Time Bomb’,” door EcoWaste Coalition, 12 juli 2008 (http://www.indybay.org/newsitems/2008/07/12/18515607.php).
[13] Zie: (dode link)(productpagina ´pineapple´ op nieuwe site).

 

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *