Autonome zadenuitwisseling en aktie tegen privatisering genen, voor boerenrechten en biodiversiteit


door Jürgen Holzapfel

Er wordt veel over biodiversiteit
gepraat…

Afgelopen maart werd in het Noorse
Spitsbergen een zogenaamde “Ark van Noach” voor alle
gebruiksgewassen van de aarde geopend. Bijna alle media beschreven
dit project enthousiast. Nauwelijks iemand stelde de vraag, hoe wij
mensen dan de oorlogen en milieucatastrofes zullen overleven,
waartegen onze groente-, fruit- en graansoorten in het eeuwige ijs
beschermd moeten worden.

Wat steekt daar achter? Genenbanken
zijn een uitvinding van plantenkwekers. Met behulp daarvan kunnen zij
voor het kweken van nieuwe rassen op zo veel mogelijk variëteiten en
karakteristieken teruggrijpen. Aangezien de huidige zaaigoedconcerns
hun handel over de hele wereld uitbreiden, is het in hun belang dat
ze de diversiteit aan gebruiksgewassen tot hun beschikking hebben.

Daarvoor werden de diepvrieskisten op
Spitsbergen ingericht en handig als “Ark van Noach” aangeprezen,
zodat landen van alle continenten kopieën van hun collecties
vrijwillig afleveren. Spitsbergen wordt zo een enorme databank met de
genetische informatie van alle gebruiksgewassen, zodat de
zaaigoedindustrie en de gentechniekbranche deze ongelofelijke schat
tot hun beschikking hebben.

In mei werden in Bonn drie weken lang
onderhandelingen gevoerd over het VN-verdrag over biologische
diversiteit en bioveiligheid, dat door 190 landen werd onderschreven.
De meeste landen beschouwen dit verdrag als een poging wereldwijd het
uitsterven van soorten en het verlies van de biologische diversiteit
te stoppen. Zowel regeringen, industrie, wetenschappelijke instituten
als sociale bewegingen gaan er prat op redder van de biodiversiteit
te zijn. De agrarische, farmaceutische en cosmetische concerns spelen
het spel mee, om zo de soortendiversiteit nog meer te privatiseren en
in winst om te zetten.

Boerenorganisaties uit de hele wereld
kwamen naar Bonn om te protesteren en te eisen dat de rechten van de
boeren niet ondermijnd worden door de grote agrochemische
multinationals. Met Via Campesina, de wereldwijde organisatie
van
kleine boeren en landlozen, A SEED Europe uit Amsterdam
(www.aseed.net) en het Aktionsnetzwerk Globale Landwirtschaft uit
Duitsland deden we van Hof Ulenkrug mee aan diverse acties.
Zo
manifesteerden we bij het concern Bayer in Leverkusen, een van de
grootste concerns die met haar agrochemie en patenten de
biodiversiteit zeer bedreigt. Een andere ludieke actie was gericht op
het probleem van de biobrandstoffen. Daarvoor werden twee
benzinestations in het centrum van Bonn kortstondig “bezet”, om
de gemotoriseerde weggebruikers erop te wijzen dat de grootschalige
verbouw van biobrandstofgewassen een bedreiging vormt voor de
voedselvoorziening – en dat ze in principe de keus hebben tussen een
volle auto of een volle maag.

Met het Noodcomité voor het behoud van
de tarwediversiteit zonder gentechniek stonden we drie dagen lang met
een stand op de grote diversiteitmarkt op de Münsterplatz in Bonn.
We hielden een demonstratie bij de Bond van Duitse Plantenkwekers,
waarin de concerns Monsanto, Syngenta, Bayer en BASF vertegenwoordigd
zijn.

Terug op de Münsterplatz speelden we
met de mensen van Via Campesina een “mystica” – een
straattheater rondom de roof van de biodiversiteit door de biopiraten
en de gevolgen daarvan. Daarna vond er een kleine ceremonie plaats,
waarbij het Noodcomité en enkele leden van de Duitse groep Kampagne
gegen Biopiraterie zaaigoedzakjes overhandigden aan mensen uit Chili,
Korea, Brazilië, Costa Rica, Paraguay, Turkije en India. Ook werden
lijsten overhandigd met de duizenden soorten en rassen uit deze
landen, die in de Duitse genenbank van Gatersleben liggen. Zo kan een
ieder weer naar wens oorspronkelijk zaaigoed uit hun land bij de
genenbank aanvragen en thuis zaaien.

Sinds de oproep van het Internationale
noodcomité afgelopen herfst, konden we al vierhonderd oude
graansoorten uit de genenbank in Gatersleben onderbrengen bij meer
dan honderd tuinders, boeren en vrijwilligers. Ook dit jaar hebben we
de genenbank om monsters verzocht uit de nog ingevroren reserves van
de soorten, die tegelijkertijd met de proeven van gentechnisch
veranderde tarwe werden gezaaid. In juni vinden meerdere regionale
bijeenkomsten plaats in Duitsland en Zwitserland, om met alle houders
na te gaan wat uit de kleine zaaigoedmonsters gegroeid is. We zullen
het hebben over de betekenis van deze soorten en over alle details
waarop gelet moet worden bij de verbouw.

Hier in Ulenkrug hebben we een extra
stuk tuin aangelegd, open voor publiek, waar nu 80 verschillende
graansoorten in groeien. Ook met onze eerste culturele manifestatie
dit jaar, een zaaigoed- en plantenbeurs voor liefhebbers van land- en
tuinbouw, hebben we onze omgang met de diversiteit duidelijk gemaakt:
Zaaigoed is geen handelswaar – niemand heeft het recht het te
registreren, te verbieden of als zijn eigendom op te eisen.

Vorig jaar vonden duizenden protesten
plaats tegen de gentechniekproeven in Gatersleben en andere
proefstations in Duitsland. Aangezien de protesten alleen deze
proeven niet konden stoppen, vonden dit voorjaar meerdere
veldbezettingen plaats. Enkele aanmeldingen voor veldproeven werden
teruggetrokken. In Gatersleben werd een groot deel van de
gentechnisch veranderde tarwe omgehakt door zes mensen, die daar
openlijk voor uitkwamen. De genenbank heeft trouwens de proef niet
afgebroken, maar alleen een verklaring uitgegeven, waarin wordt
gemeld dat het onderzoek niet meer overeenkomt met de doelstelling
van de proef.

Het Noodcomité gaat in ieder geval
door met haar initiatief en hoopt op veel steun zo lang de genenbank
niet publiekelijk verklaart dat er geen gentechniekproeven meer in de
genenbank zullen plaatsvinden. De levende diversiteit van onze
gebruiksgewassen is de enige basis voor de voedselzekerheid van
mensen.

Bron: “Er wordt
veel over biodiversiteit gepraat…
,” Nieuws uit Longo Maï nr 98,
juni 2008 (http://longomai.nl/Nieuws_uit_Longo_Mai.html).

Zie verder:
– "Derde bijeenkomst voor vrij
zaadgoed," Nieuws uit Longo Maï nr 98, maart 2008
(http://www.aseed.net/index.php?option=com_content&task=view&lang=nl&id=368).
– "Actieverslagen en ander nieuws
van de VN-top over biodiversiteit in Bonn," ASEED, 26 mei 2008
(http://www.aseed.net/index.php?option=com_content&task=view&lang=nl&id=585).

Eind
augustus Longo Maï en Comedia Mundi in Nederland

Tussen 22 en 25
augustus tourt een delegatie van de Europese coöperaties van Longo
Maï door Nederland. Hoogtepunt van deze reis wordt de informatiedag
bij Omslag op zaterdag 23 augustus, met 's avonds een exclusief
optreden door Comedia Mundi.

Longo Maï is een keten van
politiek/anarchistische en zelfvoorzienende coöperaties in
verschillende Europese landen. De eerste coöperatie werd gebouwd in
Zuid-Frankrijk en ontstond in 1973, in de nasleep van de
studentenprotesten in 1968. Inmiddels zijn er elf
productiecollectieven, waar in totaal zo'n 200 mensen wonen, werken
en leven.
(http://www.omslag.nl/aanloop.htm#23augustus2008)

Nederlands boek over woon- en
werkcoöperaties van Longo Maï:

In mei kwam de vertaling van een boek
over maatschappijkritiek en zelfbeheer in de Europese woon- en
werkcoöperaties van Longo Maï uit. Het boek 'Opstand en utopie na
'68' telt 176 pagina's en kost 18 euro. Meer hierover is te vinden
op: http://www.longomai.nl/Actueel.html.

De oorspronkelijke Duitstalige uitgave
kwam in 2005 uit en is getiteld "Longo Mai – Revolte. und Utopie
nach ‘68". Het werd geschreven door Beatrix Graf, een van de
oprichters van Longo Maï. 

Rapport: toeleveranciers supermarkten schenden nog steeds arbeidsrechten in Bangladesh


(vertaling Rob Bleijerveld)

Paris, 20 juni 2008: De Internationale
Federatie voor Mensenrechten (FIDH) brengt vandaag – in het kader van
een samenwerkingsverband tussen de FIDH en de supermarktketen
Carrefour – een rapport uit over een feitenonderzoek naar de
mensenrechten in de naai-ateliers in Bangladesh. Het doel was het
evalueren van de inzet van Carrefour rondom arbeidsrechtelijke
kwesties in Bangladesh, en het doen van aanbevelingen aan de regering
van Bangladesh en aan aldaar gevestigde multinationale ondernemingen
voor de verbetering van het respect voor arbeidsrechten in de
textielindustrie.

Het rapport geeft aan dat er
recentelijk algemene vooruitgang is geboekt in de  arbeidsomstandigheden in de fabrieken voor textielexport in
Bangladesh. In toenemende mate wordt het minimumloon uitbetaald, zijn
loonkortingen als strafmaatregel zeldzaam geworden, zijn er zelfs in
enkele fabrieken sociale welzijnscommittees opgericht, en is
kinderarbeid uitgebannen in de export-fabrieken. Na een periode van
ernstige arbeidsonrust werd er in 2006 een Tripartiet Memorandum van
Overeenkomst getekend tussen ondernemers, werknemers en de regering.
De partijen kwamen 10 voorwaarden overeen om de arbeidsonrust te
beëindigen en om de arbeisomstandigheden te verbeteren. Deze
overeenkomst leidde tot de verhoging van het minimumloon in oktober
2006, de eerste verhoging sinds 12 jaar.

Toch vinden er nog steeds grove
schendingen van arbeidsrechten plaats. Het gaat daarbij om: het
gebrek aan vrijheid van vereniging, het gebrek aan een loon dat
voldoende is om van te leven, het ontbreken van effectieve
maatregelen tegen de schending van arbeidsrechten, te lange
werkdagen, en ontoereikende mogelijkheden voor zwangerschapsverlof en
andere welzijnsregelingen. Daarenboven riep de regering in januari
2007 de noodtoestand uit die alle vakbondsactiviteiten verbiedt. De
FIDH doet de regering verschillende aanbevelingen, zoals het met
onmiddellijke ingang opheffen van de noordtoestand, het garanderen
van de volledige uitvoering van alle door Bangaldesh geratificeerde
internationale verdragen, het ratificeren en toepassen van de
relavante ILO-conventies en de verhoging van het minimumloon om in de
eerste levensbehoeften te kunnen voorzien.

Het rapport analiseert de beperkingen
van "social auditing" (direkt, plaatselijk onderzoek naar
de sociale omstandigheden, RD) als enige manier om de
arbeidsomstandigheden in de exportfabrieken te verbeteren. De FIDH
doet multinationale ondernemingen die materiaal betrekken uit
Bangladesh dan ook enige relevante aanbevelingen. Hieronder zijn het
garanderen van het adekwaat opvolgen van de audits en van de op
verbetering gerichte actieplannen, het zoeken naar manieren om
exporteurs die de sociale afspraken nakomen te belonen, het
integreren van criteria voor de sociale uitvoering in
aankoopbesluiten, het openbaarmaken van lijsten met de adressen van
de fabrieken, het beëindigen van contracten met importeurs die geen
rekenschap afleggen voor door hen gepleegde
arbeidsrechtenschendingen, en het ondersteunen van een verhoging van
het minimuloon opdat dat in de eerste levensbehoeften voorziet.

Het onderzoek omvatte ook een evaluatie
van het trainingsprogramma van de plaatselijke NGO Karmojibi Nari
gericht op werknemers en managers bij de toeleveranciers van
Carrefour. Door de trainingen kreeg Karmojibi Nari toegang tot de
fabrieken, hetgeen anders onmogelijk zou zijn geweest. De
trainingsbijeenkomsten waren zeer interactief en het aantal
deelnemers was hoog. De FIDH stuitte ook op enkele praktische
problemen in het trainingsproject, zoals het feit dat het in
onvoldoende mate ingaat op (het ontbreken van) de vrijheid van
vereniging. De FIDH en Karmojibi Nari kwamen overeen om samen te
zoeken naar oplossingen voor de specifieke problemen die in het
onderzoek worden aangekaart.

Het rapport is te vinden op:
http://www.fidh.org/IMG/pdf/bg062008en.pdf
Bron:
http://www.fidh.org/spip.php?article5661

Onrust en akties door brandstofprijzen en heffingen, en lege schappen in de supermarkt


door Rob Bleijerveld

Op 5 juni riep de Vereniging Eigen
Rijders (VERN) in een persbericht alle transportbedrijven,
taxibedrijven en busbedrijven op van 23 tot 27 juni 2008 op
"transportvakantie" te gaan indien de regering blijft
vasthouden aan haar voornemen op 1 juli een accijnsverhoging voor
diesel (3 euro ct.) in te stellen. En als op 1 juli toch wordt
ingevoerd, zal de VERN oproepen tot uitbreiding van de aktie. De 150
miljoen euro die deze maatregel de sector bij benadering kost, komt
bovenop de extra kosten door andere maatregelen van Nederlandse en
Europese overheden.

De transporteurs komen hierdoor in
toenemende mate in financiele problemen. De aangekondigde
"transportvakantie" kan leiden tot ernstige problemen bij
de bevoorrading van supermarkten en andere bedrijven. Het VERN raadt
de supermarktondernemers daarom aan om voldoende voorraad in het
magazijn te hebben, omdat verwacht kan worden dat de consument zal
gaan hamsteren.

Andere dure maatregelen

Behalve tot een accijnsverhoging
besloot de Nederlandse regering op 30 mei ook tot het instellen van
een kilometerheffing per 2011 van 12 euro ct. per kilometer voor
vrachtwagens. Deze maatregel, bedoeld om files te verminderen,
mobiliteit te bevorderen en milieuvervuiling terug te dringen, zal de
transportbedrijven naar schatting 600 miljoen euro op jaarbasis
kosten. Daar komt mogelijk nog eens 1,5 tot 3 miljard euro per jaar
bij indien het plan van de Europese Commissie doorgaat om de externe
kosten van het internationale transport te internaliseren. Verder zit
er nog een verhoging van de motorrijtuigenbelasting voor de
transportsector in het vat met een lastenverhoging van tussen 2,25
tot 4 miljard euro bedragen voor de sector.

Dit heeft volgens de VERN diverse
gevolgen. Zo zullen de transportbedrijven niet in staat zijn in de
CAO te regelen dat hun chauffeurs gelijk loon behouden zodra de
verplichte verkorting van de werkweek ingaat (van 60 naar 48 uur)
overeenkomstige een recent besluit van het Europese Parlement. Een
inkomensachteruitgang van de werknemers van ongeveer 20 procent is
dan te verwachten. Tevens zullen de bedrijven genoodzaakt zijn de
extra belastingen en heffingen door te berekenen aan opdrachtgevers
en producenten die deze kosten op hun beurt weer zullen doorberekenen
aan de consument. "De consument zal als eerste, 150 miljoen
extra belasting betalen. In 2011 zal de consument 750 miljoen extra
belasting betalen, mogelijk verhoogd met 1,5 tot 3 miljard aan extra
belastingen vanuit Brussel," aldus het VERN-persbericht.

Als het kabinet niet afziet van deze
verhogingen, zullen veel bedrijven volgens de vereniging failliet
gaan; daarbij kost "iedere cent per kilometer belastingverhoging
de consument 50 miljoen euro." De VERN waarschuwt dat het zijn
oproep tot een "transportvakantie" zal uitbreiden naar
andere bedrijven als de regering in haar voornemen volhardt.

Akties

In Nederland zijn er inmiddels al een
paar akties geweest, waarvoor door verschillende
transportorganisaties werd opgeroepen. Zo was er op 29 mei een
'publieks-vriendelijk' toeterprotest en werd er een petitie
aangeboden aan de Tweede Kamer. Op 12 juni voerden truckers op
achttien plekken op snelwegen actie. Ze reden daar een half uur lang
50 kilometer per uur zodat er in totaal 100 kilometer aan file
ontstond. De aktie van 23 juni zal naar verwachting veel meer
overlast opleveren.

Europa

In vergelijking met Nederland zijn de
akties van boze vrachtwagenchauffeurs tegen heffingen en accijnsen in
andere Europese landen echter een stuk heftiger en meer grootschalig.
De media spreken over een golf van militante akties door
vrachtwagenschauffeurs, maar ook door chauffeurs van taxi's en
ambulances, veehouders, boeren, wijntelers en vissers. Er waren
berichten uit ondermeer Polen, Frankrijk, Spanje, Bulgarije, Verenigd
Koninkrijk, Portugal en België over uitgebreide wegblokkades, akties
tegen stakingsbrekers, vernielingen en botsingen met de politie uit
protest tegen de dieselprijsverhogingen en andere dure maatregelen.
Zo trokken zo'n 200 vissers bijvoorbeeld op 4 juni naar Brussel om de
Europese bestuurders te vertellen wat ze er van vinden. Ze stuitten
daar op diverse politiebarricades en raakten vervolgens slaags met de
politie, gooiden een paar auto's omver en vernielden een aantal
ruiten.

Op veel plaatsen leidden de akties al
tot schaarste van het voedselaanbod in winkels, supermarkten en
restaurants, was zelfs sprake van de bevoorrading van diverse
benzinestations onder politiebegeleiding en de stopzetting van
assemblagefabrieken van auto's. In sommige landen deden regeringen
inmiddels toezeggingen tot het tijdelijk intrekken van genomen
maatregelen. De Europese bestuurders beraden zich ook op deze
situatie van groeiende onrust en zullen hierover op 19 en 20 juni
spreken.

Bronnen (en verder lezen):
– " 'Lege schappen bij staking
vrachtwagenchauffeurs' – Consumenten moeten rekening houden met lege
schappen in de supermarkten," 4 juni 2008, RTLZ
(http://www.rtl.nl/(/financien/rtlz/home/)/components/financien/rtlz/2008/weken_2008/23/0604_1300_lege_schappen_actie_vrachtwagens.xml).
– "Actie Accijnsverhoging" 5
juni 2008 (http://www.vern-info.nl/)
– "Vrachtwagenchauffeurs in actie
tegen dure diesel," DAG, 28 mei 2008
(http://www.dag.nl/1077212/NIEUWS/Artikelpagina-Nieuws/Actie-vrachtwagenchauffeurs-tegen-dure-diesel.htm).
– Dossier 'kilometerheffing'
(http://www.fd.nl/nieuws/dossiers/9268400/8474847/)
– "Kilometerheffing dichterbij
door afschaffing bpm," Nieuwsblad Transport, 30 mei 2008
(http://www.nieuwsbladtransport.nl/nieuws/id21834-Kilometerheffing_dichterbij_door_afschaffing_bpm.html).
– "Files opgelost na acties
vrachtwagenchauffeurs," De Stentor
(http://www.destentor.nl/algemeen/binnenland/3265339/Files-opgelost-na-acties-vrachtwagenchauffeurs.ece).
– "EU leaders unsure how to handle
fuel crisis – The high cost of oil is beginning to have political
consequences," door Philippa Runner, EUObserver, 29 mei 2008
(http://euobserver.com/880/26236).
– "Oil-shocked fishermen clash
with police on EU doorstep," door Leigh Philipps, 4 juni 2008
(http://euobserver.com/?aid=26273).
– "Oil prices: Europe threatened
with summer of discontent over rising cost of fuel," door
Angelique Chrisafis en Graham Keeley, Guardian, 10 juni 2008
(http://www.guardian.co.uk/business/2008/jun/10/oil.france).
– "Protesten vrachtwagenchauffeurs
in Europa tegen dure brandstof," Financieele Dagblad, 12 juni
2008 (http://www.fd.nl/csFdArtikelen/WEB-HFD/y2008/m06/d12/protest).
– "Akties van Europese
melkveehouders voor ander regulerings- en prijssysteem," door
Rob Bleijerveld, 9 juni 2008
(https://www.supermacht.nl/index.php?option=com_content&task=view&id=169&Itemid=1).

SOMO-onderzoek toont slechte arbeidsomstandigheden in 6 belangrijke theeproducerende landen



Persbericht: Dalende
theeprijzen zetten arbeidsomstandigheden onder druk
SOMO-onderzoek toont slechte
arbeidsomstandigheden in zes belangrijke theeproducerende landen

Amsterdam, 12 juni 2008
Arbeidsomstandigheden van theeplukkers wereldwijd staan onder druk
door lage wereldmarktprijzen en hoge productiekosten. Dit is één
van de conclusies in het vandaag gelanceerde SOMO-rapport
"Sustainability Issues in the Tea Sector” (1). Wereldwijd zijn
voedselprijzen recentelijk enorm gestegen wat leidt tot brede
discussie en tot problemen voor armen in ontwikkelingslanden. Maar
gecorrigeerd voor inflatie is de wereldmarktprijs van thee nog steeds
veel lager dan in de jaren tachtig (2). Het nieuwe SOMO-rapport geeft
een unieke vergelijkende analyse van de sociale, economische en
ecologische omstandigheden in de wereldwijde theesector. Het laat
zien dat de theehandel en distributie wordt gedomineerd door een
klein aantal internationale bedrijven die profiteren van stabiele
consumentenprijzen maar er tot nog toe niet in slaagden de problemen
in de sector aan te pakken.

Het nieuwe SOMO-rapport analyseert de
omstandigheden in zes belangrijke theeproducerende landen: India, Sri
Lanka, Vietnam, Indonesië, Kenia en Malawi. Het blijkt dat
arbeidsomstandigheden van theeplukkers onder druk staan door lage
marktprijzen als gevolg van met name overproductie en hoge
productiekosten. Deze groep die de meerderheid van de arbeidskrachten
in de theesector vormt heeft vaak te kampen met weinig arbeids- en
inkomenszekerheid, lage lonen, discriminatie op etnische of
gendergronden en het ontbreken van een beschermende uitrusting. Het
ontbreekt deze mensen regelmatig aan goede huisvesting met adequate
basisvoorzieningen en in extreme gevallen zelfs aan drinkwater en
voedsel. Tegelijkertijd hebben plantagewerknemers geen mogelijkheden
hun omstandigheden te verbeteren omdat onafhankelijke vakbonden niet
functioneren, niet bestaan of hen niet vertegenwoordigen omdat ze
tijdelijke krachten zijn. Terwijl thee steeds vaker door kleine
boeren wordt geproduceerd, is ook hun situatie vaak problematisch
omdat de prijzen die betaald worden voor verse theebladen veelal
onder de productiekosten liggen. De ecologische voetafdruk van de
sector is aanzienlijk, met minder biodiversiteit als gevolg van de
aanleg van theeplantages waar eerst natuur was (conversie van
ecosystemen), hoog energieverbruik (waarvoor gekapt hout wordt
gebruikt) en de veelvuldige toepassing van pesticiden in sommige
landen.

De theehandel en distributie wordt
gedomineerd door een klein aantal internationale bedrijven, als
Unilever (Lipton, PG Tips), Tata Tea (Tetley) en Sara Lee (Pickwick)
die profiteren van de stabiele detailhandelprijs en die, samen met
detailhandelaars, meer dan drie kwart van de (Nederlandse)
consumentenprijs binnenhalen. Het blijkt dat deze theebedrijven zich
steeds vaker inzetten om de problematische omstandigheden in hun
toeleveringsketen aan te pakken. Ze doen dit onder meer door
Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen (MVO). Tot op heden hebben
deze strategieën echter niet geleid tot een adequate aanpak van de
problemen. Met deze vergelijkende analyse van de omstandigheden, de
obstakels en de mogelijkheden in de thee-industrie en met het geven
van aanbevelingen wil SOMO bijdragen aan een meer duurzame
theesector.

Noten:
(1) Het rapport ‘Sustainability
Issues in the Tea Sector; A Comparative Analysis
of Six Leading
Producing Countries’ is te downloaden op:
http://www.somo.nl/html/paginas/pdf/Sustainability_Issues_in_the_Tea_Sector_EN.pdf
SOMO is een non-profit onderzoeks- en
adviesbureau dat sinds 1973 onderzoek
doet naar de gevolgen van
bedrijfsbeleid van Multinationale Ondernemingen
(MNO's) en naar de
gevolgen van de
internationalisering van het bedrijfsleven
wereldwijd. Zie: http://www.somo.nl
(2) Met een inflatiecorrectie zijn
veilingprijzen voor thee grof gezien gehalveerd tussen 1980 en 2005,
waarna ze de laatste twee jaar in nominale waarden eenvijfde zijn
gestegen.

Akties van Europese melkveehouders voor ander regulerings- en prijssysteem

(9 juni 2008) De ‘melkstaking’ van tien dagen in een aantal Europese landen is (grotendeels) voorbij. Met ingang van 6 juni worden de zuivelfabrieken in Duitsland, Oostenrijk, Nederland, Luxemburg en Zwitserland weer voorzien van verse melk. De European Milk Board (de koepel van 9 nationale melkveehoudersverenigingen in Europa) noemt de aktie een succes en denkt dat de onderhandelingen met zuivelindustrie en supermarkten zullen leiden tot een betere melkprijs voor de Europese boeren. Dat gaat echter niet zonder aanpassing van het Europese Landbouwbeleid.

(door Rob Bleijerveld)

In de laatste week van mei startte het Bundesverband Deutscher Milchviehhalter (BDM) met een grootschalige aktie gericht op een hogere inkoopprijs voor boerderijmelk. De prijs die de zuivelfabrieken betalen, is veel te laag (28 tot 34 cent per kilo) en ligt door de verhoogde brandstofprijzen nu ver onder de kostprijs. De BDM eiste 10 cent meer en de aangesloten melkveehouders – samen goed voor meer dan de helft van de totale Duitse melkproductie voor binnenlands gebruik en export – stopten met het beleveren van de zuivelfabrieken. Om meer effect te sorteren werden ook fabrieken, distributiecentra en supermarkten geblokkeerd [1]. De aktie kreeg al snel de steun van de Duitse Arbeitsgemeinschaft Bäuerliche Landwirtschaft en van boerenorganisaties uit de naburige landen die eveneens stopten met melkleveranties [2]. Ook daar waren er blokkades, weggeefakties en er werd publiekelijk melk in sloten gedumpt. Dit verhoogde de druk op de zuivelindustrie en distributiesector. Ook kon zo worden voorkomen dat de staking in Duitsland werd gebroken door import van melk uit de omringende landen.

Geslaagde gezamenlijke aktie

Volgens de European Milk Board, de Federatie van Europese melkveehoudersverenigingen en boerenlobby [3], was het de eerste keer dat er op zo’n schaal gezamenlijk aktie werd gevoerd. Werd een melkleverstop-aktie voorheen onhaalbaar geacht, nu bleek het een groot succes te zijn. Met de aktie “braken” de boeren namelijk “door de gevestigde zuivelorde heen”. De supermarkten, handelaren en de zuivelfabrieken werden zwaar onder druk gezet omdat de aanvoer van verse melk drastisch afnam en de productie van de kaas- en melkpoederproductie stagneerde. Er was uitgebreide media-aandacht, de boeren kregen veel steun van consumenten en hun problemen werden weer hoog op de politieke agenda gezet. Dat er gezamenlijk werd opgetreden door boeren uit verschillende landen is een unicum en een belangrijke overwinning.

De aktie leverde in Duitsland, Zwitserland en België concrete resultaten op. Discounter Lidl (gevolgd door andere grote afnemers van melk en zuivelproducten) stemde er in toe om 10 cent meer te betalen voor een liter dagmelk [4]; de zuivelbedrijven zegden op hun beurt toe dat ze de verhoging zullen doorgeven aan de boeren [5]. In Zwitserland werd door inkopers een verhoging van de melkprijs van 4 cent toegezegd. Enkele Belgische zuivelfabrikanten zouden hebben toegezegd hun inkoopprijzen te verhogen mits de boeren hun aanbod gedurende het hele jaar afstemmen op de vraag.

De Nederlandse zuivelbedrijven deden echter geen toezeggingen en de Land- en Tuinbouw Organisatie (LTO) was niet solidair met de veehouders. Bovendien verbood een Nederlandse rechter op 4 juni een blokkadeaktie bij een Campina-fabriek in Heiloo, nadat een andere rechter eerder het opschorten van een blokkade van een fabriek van Friesland Foods in Nijkerk gelastte. De Nederlandse Melkveehouders Vakbond (DDB) stopte daarop met de akties en vroeg minister Verburg om te bemiddelen in het conflict tussen de DDB en de zuivelfabrieken. Dit terwijl de bereidheid van de boeren om door te gaan met aktievoeren hoog was [6] [7].

Nu weer onderhandelen…

Op 5 juni riep de European Milk Board zijn leden op om met ingang van de volgende dag weer melk te leveren aan de zuivelfabrieken. Volgens de EMB worden de veehoudersorganisaties nu door de zuivelindustrie en supermarktketens serieus genomen als onderhandelingspartner. Er zijn weliswaar nog weinig concrete resultaten bereikt, maar de toon is veranderd, aldus de EMB. De federatie denkt dat er voldoende perspectief is voor een akkoord over de invoering op Europese schaal van een melkprijssysteem met (flexibele) volumeregulering. Tot nu toe waren de boeren overgeleverd aan de sterke positie van de zuivelfabrikanten en supermarkten. De zuivelfabrikanten zeiden steeds geen stabiele melkprijs te kunnen garanderen die “los staat van de
marktrealiteit”. Hun positie was sterk omdat ze tot nu toe de boeren tegen elkaar konden uitspelen.

Binnenkort worden er twee belangrijke gerechtelijke uitspraken gedaan die een rol zullen spelen bij de onderhandelingen. De BDM heeft bij het Europese Hof in Brussel twee procedures aangespannen. In de ene zaak (anti-dumping) gaat het om een verbod op export van melk naar Duitsland als de prijs daarvan onder de Duitse melkprijs ligt. In de andere zaak gaat het om het terugdraaien van de recente 2% extra quotumverruiming van de Europese Commissie die de markt heeft verstoorde en waardoor de melkprijs in elkaar is gezakt.

In de meeste landen zijn de akties per 6 juni gestopt. Alleen in België (uitdelen van gratis melk, blokkades van supermarkten), in Frankrijk (blokkades van melkfabrieken, acties gericht op de politiek en consumenten, acties om melkveehouders bewuster te maken) en Italië (blokkades van melkfabrieken en het uitdelen van melk aan sociaal minder bedeelde mensen) gaan de akties voorlopig door [8].

Europese Landbouwbeleid vs. flexibel volumereguleringsysteem

Voor de EMB is het Europese Landbouwbeleid (CAP) het grote probleem. Het CAP heeft het systeem van stabiele prijzen voor zuivelproducten en melk ongedaan gemaakt. Het wordt nu aan ‘de markt’ overgelaten om de prijzen te bepalen [9]. Sinds 2001 daalt de melkprijs in alle Europese landen voortdurend [9] en de overheden willen dat de prijs blijft dalen. Elk jaar moeten duizenden boeren hun bedrijf sluiten en is de toekomst van de overblijvers onzeker. Duurzame melkveehouderij is volgens de EMB alleen mogelijk mits er redelijke melkprijzen worden betaald.

De melkmarktpolitiek van de EU Commissie richt zich op afschaffing van het melkquotum – de hoeveelheid melk die elk jaar geproduceerd mag worden in de lidstaten – in 2015. Maar tot die tijd wil de Commissie het melkquotum wel elk jaar verhogen met 1 %. In april dit jaar werd het quotum zelfs met een extra 2 % verhoogd om de zuivelindustrie tegemoet te komen [10]. Volgens voorzitter van de EBM, Romuald Schaber, leggen kleine stijgingen van het melkvolume in de EU al een enorme druk op de melkprijzen. Een ongebreidelde uitbreiding van het melkaanbod brengt de Europese melkproductie in gevaar, aldus Schaber [11].

Melkveehouders, zuivelfabrieken en de levensmiddelenhandel kunnen alleen gelijkwaardige partners zijn op een melkmarkt in evenwicht. Eerlijke melkprijzen voor de boeren zijn volgens de EBM essentieel voor het voortbestaan van een duurzame, veilige en kwalitatief hoogwaardige melkproductie in Europa met aandacht voor dierenwelzijn en het culturele landschap. Daarom is een flexibele regulering van het melkaanbod een vereiste voor de EBM en de aangesloten organisaties.

De EMB wil het bestaande reguleringsysteem laten vervangen door een flexibel systeem dat vraag en aanbod op elkaar afstemt en waarbij de prijs voor boerderijmelk uitgaat van de productiekosten van de boer. Niet speculaties maar actuele afzetkansen in de markt moeten volgens Schaber de basis zijn van het beleid.Kartelvorming?|

Mededingingsbeleid

Aanbieders en opkopers van boerderijmelk hebben echter ook te maken met een ander beleidsterrien, namelijk dat van de mededinging. De Nederlandse Mededingingsautoriteit (NMa) volgde de protesten van melkveehouders tegen de melkprijs met “meer dan gemiddelde belangstelling” omdat er “mededingsrechtelijke aspecten” kunnen zitten aan de optredens van de actievoerende boeren [12]. Het is niet ondenkbaar dat de mededingingsregels zullen worden ingezet en de boeren een leverdwang oplegt.

Noten:
[1] Over de coördinatie van de akties en het verloop daarvan in Duitsland, zie: http://www.bdm-verband.org/index.php?pid=13&PHPSESSID=9d1f75d34f6b41ecbf0eca9f9b439b3a
[2] Akties waren er in Nederland, Luxemburg, België, Oostenrijk, Italië en Zwitserland. Boeren in Ierland en Denemarken maakten zich ondertussen op om zonodig aan te sluiten.
[3] Een samenwerkingsverband van de nationale organisaties van melkveehouders in Nederland, Duitsland, Luxemburg, België, Oostenrijk, Italië, Zwitserland, Zweden en Denemarken. De EMB onderhoudt ook contact met de Franse de OPL (Organisation des Producteurs de Lait).
[4] “Streik beendet: Ein Liter Milch wird zehn Cent teurer; Große Handelsketten folgen dem Discounter Lidl; Preisaufschlag soll allein an die Bauern gehen,” Welt, 6 juni 2008 (http://www.welt.de/welt_print/article2072453/Streik_beendet_Ein_Liter_Milch_wird_zehn_Cent_teurer.html). Zie http://europeanmilkboard.eu/ en http://www.europeanmilkboard.org/en/who_we_are.php
[5] Waarschijnlijk blijft er echter van die 10 cent van Lidl niet veel over voor de boeren. Zie: “Milchbauern und Molkereien dringen auf schnellen Milchgipfel” (http://afp.google.com/article/ALeqM5jQHT_8IK4_2RkmLQsJJYnB4tu3og).
[6] Zie: “Zuivelfabrieken doen geen beloften,” door Derk Klein Kranenberg, Agrarisch Dagblad, 5 juni 2008 (http://www.agd.nl/1054227/Nieuws/Artikel/Zuivelfabrieken-doen-geen-beloften.htm);
“DDB beraadt zich op vervolg,” DDB, 4 juni 2008 (http://www.ddb.nu/index.php?option=com_content&task=view&id=387&Itemid=66)
en “LTO roept op tot einde blokkades,” Nu, 1 juni 2008 (http://www.nu.nl/news/1592770/32/rss/LTO_roept_op_tot_einde_blokkades.html).
[7] Verburg ziet echter geen rol weggelegd voor de overheid bij het proces voor de totstandkoming van de melkprijs (waarbij de melkveehouder(s) en de zuivelindustrie als partijen zijn betrokken). Ze is van mening dat er binnen het Europese landbouwbestel voldoende toekomstperspectief is voor de Nederlandse melkveehouderij. Zie: “Marktanalyse en prijsmechanisme bij zuivel. Kamerbrief van minister Verburg,” 5 juni 2008 (http://www.prikpagina.nl/read.php?f=374&i=98179&t=98179).
In België en Duitsland verklaarden overheden zich wel bereid tot overleg.
[8] Zie: “EMB nieuws 7 juni 2008,” DDB, 7 juni 2008 (http://www.ddb.nu/) en “Les producteurs distribuent du lait gratuitement,” SOCIéTé, 7 juni 2008 (http://www.rtlinfo.be/rtl/news/article/137209/–Les+producteurs+de+lait+toujours+en+col%C3%A8re).
[9] Zo profiteert de zuivelindustrie van de enorm toegenomen vraag naar magere melkpoeder en boter op de wereldmarkt (en de navenant hoge prijzen die ze ervoor krijgt) en hebben de boeren het nakijken. Zie: “Information about the situation on the milk market,” EBM (http://www.europeanmilkboard.org/en/newsletter_023.php).
[10] Zie de speech van Europees Commissaris voor Landbouw en Rurale Ontwikkeling Fischer Boel over de “Health Check of the CAP Reform”, 3 juni 2008, Brussel (http://europa.eu/rapid/pressReleasesAction.do?reference=SPEECH/08/297&format=HTML&aged=0&language=EN&guiLanguage=en).
[11] “Flexibele marktregulering essentieel voor duurzame melkveehouderij in Europa – Voorstellen van de EU Commissie betreffende de Health Check gaan aan de melkmarkt voorbij. Flexibele marktregulering essentieel voor duurzame
melkveehouderij in Europa,” DDB 20 mei 2008 (http://www.ddb.nu/index.php?option=com_content&task=view&id=313&Itemid=66).
[12] Zie: “NMa ziet mogelijk mededingingsaspecten bij actievoerende melkveehouders,” Limburgs Dagblad, 6 juni 2008 (http://www.agriholland.nl/nieuws/artikel.html?id=90650). De Duitse BDM en de zuivelindustrie laten inmiddels onderzoeken of het EBM-voorstel voor het reguleren van hoeveelheden (melk) het bundelen van aanbod in strijd is met de kartelwetgeving. Van de kant van de Duitse boerenorganisaties is al aangegeven dat in dat geval aanpassing van het kartelrecht nodig zal zijn. Zie: “Her mit den
Melkrobotern,” door Michael Miersch, Welt, 8 juni 2008 (http://www.welt.de/wams_print/article2078810/Her_mit_den_Melkrobotern.html).

Andere bronnen:
– “Melkveehouders in Europa schorten melkleverstop op,” door Jan Vullings, Agrarisch Dagblad, 7 juni 2008 (http://www.agd.nl/1054320/Nieuws/Artikel/Melkveehouders-in-Europa-schorten-melkleverstop-op.htm).
– “Milk strikes spread as anger spills over,” door Dan Buglass, 6 juni 2008 (http://business.scotsman.com/fooddrinkagriculture/Milk-strikes-spread-as-anger.4158874.jp).
– “Milch: Die Bauern haben den Lieferboykott beendet, aber ihr Geschäft bleibt schwierig,” door Carsten Dierig, Welt, 7 juni 2008 (http://www.welt.de/welt_print/article2076255/Wie_die_Milch_ins_Glas_kommt.html).
– “Boeren overwinnen de handel,” DDB, 7 juni 2008 (http://www.ddb.nu/index.php?option=com_content&task=view&id=394&Itemid=66).
– “Enkel markt bepaalt melkprijs,” Belga/Sam, 6 juni 2008 (http://hln.be/hln/nl/943/Ombudsman/article/detail/303774/2008/06/06/-Enkel-markt-bepaalt-melkprijs-.dhtml).

(verkorte weblink: https://www.supermacht.nl/?p=174)

3 Juni: Aktiedag Voedsel en Klimaatverandering

(door Rob Bleijerveld)

In het kader van de VN-top over de
Wereldvoedselzekerheid in Rome van 3 tot 5 juni riepen het Network
for Climate Action, het Rising Tide Network en het Camp for Climate
Action 3 juni uit tot Voedsel en Klimaatveranderings Aktiedag. Op en
voor de derde juni werden in Nederland en in het Verenigd Koninkrijk
diverse akties uitgevoerd (ondermeer bij supermarkten) die een
verband leggen tussen de klimaatsverandering en het voedsel dat we
kopen. Volgens de actievoerders leidt onze niet-duurzame eetlust (en
het transport) nu al tot klimaatsverandering en is het nodig om over
te gaan op het consumeren van plantaardig, organisch,
seizoensgebonden en plaatselijk verbouwd voedsel.

Op de website van het Network for
Climate Action wordt uitgelegd waarom de akties nodig zijn: “Het
voedsel dat we eten draagt tot bij aan eenderde van de uitstoot van
broeikasgassen. Het is tijd voor ontgifting. Het veranderen van ons
dieet is een van de meest effectieve stappen die we kunnen zetten”.
Klimaataktie begint op je bord, in de supermarkt en winkelstraten, op
de boerderij en tuinderij, op het vliegveld en in het wagenpark.

In Amsterdam deelden activisten aan
klanten van een Albert Heijn-vestiging en aan voorbijgangers
biologische, veganistische falafel en chocoladecake uit om te
proeven. Velen waren zich er niet van bewust dat de productie van een
kilo kaas net zoveel broeikasgas oplevert als een autorit van 60
kilometer. En dat het houden van dieren voor de voedselproductie
wereldwijd voor meer broeikasgassen zorgt dan alle auto’s en
vrachtwagens bij elkaar. De volgende avond was er een filmavond over
landbouw en klimaatverandering.
(Bron: “Varkens: Als je bezorgd bent om het klimaat, eet dan minder
vlees, melk en eieren”, ASEED Europe, 4 juni 2008
http://www.aseed.net/index.php?option=com_content&task=view&id=593&Itemid=1&lang=nl).

Image

In Bristol (VK) hielden leden van
Bristol Rising Tide een protestaktie
bij een vestiging van de Britse
supermarktketen Tesco. Tesco claimt
volgens hen ten onrechte dat de
biobrandstoffen die het verkoopt in
zijn tankstations vooral gemaakt
is van relatief duurzaam geproduceerde raapolie. Onderzoek toont echter aan dat de oorsprong met name palmolie is en dat de omzetting van palmolie in biodiesel is zeer milieuverontreinigend. Behalve dit milieuaspect was ook de voedselzekerheid een punt van kritiek: “The question is do we want do feed our cars or feed ourselves?”
(Bron: “Bakers to Stage Protest Outside Tesco”, IMC UK, 3 juni 2008,
http://www.bristol.indymedia.org/article/688413?&condense_comments=false#comment38496).

In Girton, Cambridge (VK) werden een
laboratorium en de kantoren van het National Institute for
Agricultural Botany bezet door een tiental leden van Earth First!. Ze
hingen daarbij grote spandoeken op aan de gebouwen. Het protest
richtte zich tegen een proef met genetisch gemodificeerde aardappelen
die het Duitse bedrijf BASF op het instituutsterrein uitvoert. De
groep wil hiermee wetenschapppers, ondernemingen en politici in de
hele wereld duidelijk maken dat genetisch gemodificeerd voedsel niet
het antwoord is op klimaatsverandering en voedseltekorten. De aktie
is ook bedoeld als uiting van solidariteit met de vele boeren en
plaatselijke voedselproducenten in de wereld die zich uitspreken
tegen GM-gewassen.
(Bron: “Activist occupy labs associated with GM trials (Network for Climate Action)

Een dag na deze aktiedag van het
Network for Climate Action voerde Milieudefensie een protestaktie uit
die ook gericht was tegen onduurzame biobrandstoffen. Tijdens de
Biofuel Conference and Expo in de Rotterdamse Ahoy bevestigden
klimmers een spandoek van 5 bij 15 meter op de gevel van het gebouw
tegen de plannen in de regio Rotterdam om nieuwe installaties te
bouwen voor de productie van onduurzame biobrandstoffen. Als alle
plannen doorgaan, produceert de Rotterdamse haven in 2010 een kwart
van alle Europese biodiesel en een tiende van alle bio-ethanol op
basis van niet-duurzame grondstoffen. De inzet van palmolie,
bijvoorbeeld, zal leiden tot verder ontbossing en landconflicten in
landen als Indonesië en Maleisië.
(Bron: “Rotterdam zet deur wijd open voor foute palmolie. Milieudefensie: Zorg voor garanties voor duurzame biobrandstoffen,” 4 juni 2008
(http://www.milieudefensie.nl/nieuws/archief/milieudefensie-zorg-voor-garanties-voor-duurzame-biobrandstoffen).

Meer info:
– “Day of Action on Food and
Climate Change, 3 June 2008: The Climate Action Day that bites….”
(http://networkforclimateaction.org.uk/).
– “Actieverslagen en ander nieuws van de VN-top over
biodiversiteit in Bonn,” A SEED Europe, 26 mei 2008
(http://www.aseed.net/index.php?option=com_content&task=view&lang=nl&id=585)
– “Whoever loses, the [World] Bank always wins Profits from
Indonesian forests next,” door Torry Kuswardono, Brettonwoods
Project, 1 February 2008
(http://brettonwoodsproject.org/art.shtml?x=560001)
– “Biofuels: Biodevastation,
Hunger & False Carbon Credits”, Institute of Science in
Society, 12 november 2006
(http://www.i-sis.org.uk/BiofuelsBiodevastationHunger.php)
– “Tesco in second biofuels
greenwash scandal”, door Stewart Baines, 17 april 2008
(http://www.smartplanet.com/news/business/10001058/tesco-in-second-biofuels-greenwash-scandal.htm)
– “High-Level Conference on World
Food Security Bulletin”, International Institute for Sustainable
Development/ Food and Agriculture Organization, Vol. 150 Nr 1, 3 juni
2008 (http://www.iisd.ca/download/pdf/sd/ymbvol150num1e.pdf)
– “High-Level Conference on World
Food Security: the Challenges of Climate Change and Bioenergy”,
FAO (http://www.fao.org/foodclimate/hlc-home/en/)