Nieuw Lidl-schandaal: Wallraff undercover in broodfabriek


(door Rob Bleijerveld)

"Brandblaren aan armen en handen,
een voortdurende strijd tegen de schimmel en een chef die zijn
arbeiders als slaven behandelt," zo begint Günter Wallraff's
artikel over zijn bevindingen aan de lopende band in een Duitse
broodfabriek die dagelijks voorgebakken broodjes levert aan
supermarktgiant Lidl. Wallraff werkte daar een maand lang onder valse
naam en met een pruik, en onthulde in het artikel hoe de werknemers
van de broodfabriek worden behandeld.

In de jaren zeventig van de vorige eeuw
werkte hij als (undercover)journalist bij het roddelblad Bild
Zeitung, in de jaren tachtig als Turkse arbeider in allerlei slecht
betaalde en risikovolle baantjes in de Duitse industrie en vorig jaar
werkte hij in een call-centre. Hij werd bekend van de boeken en de
artikelen die hij daarover schreef [1] en de rechtszaken die tegen
hem werden aangespannen. Ondanks diverse beschuldigingen (schending
van privacy, onthulling van handelsgeheimen, plagiaat en vervalsing)
is hij nooit veroordeeld.

Februari 2008: Enige tijd nadat hij een
tip kreeg over wantoestanden in broodfabriek Weinzheimer in het
stadje Stromberg in deelstaat Rheinland-Pfalz, solliciteerde Wallraff
ter plekke naar een baan aan de lopende band. Kort daarna kan hij –
zonder schriftelijk contract – beginnen aan de lopende band voor een
uurloon van 7,66 euro bruto (2 euro minder dan het gebruikelijke
uurloon in het westen van Duitsland; netto blijft daarvan minder dan
6 euro over). In de maand dat hij daar werkte maakte hij aan de lijve
veel wantoestanden mee.

Arbeidsomstandigheden en
wantoestanden

Meerdere keren per dag loopt de band
vast doordat de inmiddels kromgetrokken, oude bakblikken de uitgang
van de oven blokkeren. De arbeiders moeten dan snel met de hand de
blikken van de band halen, en onder de draaiende band kruipen om de
gevallen broodjes te verzamelen. Regelmatig vliegt de ketting uit het
loopwerk en die moet – terwijl de band blijft draaien – ook met de
hand weer worden teruggezet.

Met nadruk werd Wallraff meegedeeld dat
de noodstop-knop alleen in het uiterste geval mag worden ingeduwd.
Elke keer dat de band helemaal tot stilstand komt, worden de broodjes
die nog in de oven aanwezig zijn te donker om nog te kunnen verkopen.
De fabriek kan dan het leveringscontract met Lidl niet nakomen en
Lidl deelt een boete van 150 euro uit voor elke te laat of niet
geleverde pallet met (336) broodjes. Gevolg van deze (illegale)
werkinstructie: verbrande ledematen en andere verwondingen bij de
arbeiders.

Toen Wallraff een ploegleider voorhield
dat de aankoop van nieuwe bakblikken problemen zou voorkomen, werd
hem meegedeeld: »Jullie zijn goedkoper dan nieuwe blikken."

Maar ook een goede
bedrijfshulpverlening is blijkbaar te duur voor het bedrijf. Een
werknemer die – net als Wallraff overkwam- een diepe, sterk bloedende
snijwond (en hersenschudding) overhield aan het snel verwijderen van
vastgelopen bakblikken, werd ondanks zijn dringende verzoek geen
Eerste Hulp verleend. Zijn ploegleider: "Het spijt me, daar is
geen tijd voor." De man zoekt daarop zelf naar een EHBO-kist en
die blijkt nagenoeg geen verbandmateriaal te bevatten. Pas na het
einde van zijn 'shift' krijgt de man toestemming naar het ziekenhuis
te gaan.

Wallraff's collega's vertelden hem dat
de werkomstandigheden drastisch zijn verslechterd sinds Lidl – 6 jaar
geleden – overbleef als de enige afnemer. "Lidl verkoopt een zak
met 10 broodjes voor 1,05 euro en Weinzheimer krijgt daarvan ongeveer
tweederde maar moet dan wel uitsluitend aan Lidl leveren.

De werknemers moeten voor hun dienst
hun haar (en baard) bedekken en hun handen desinfecteren voordat ze
steriele handschoenen aan doen. Onderwijl is de bakinstallatie zelf
alles behalve steriel, de vloeren zijn goor en de schimmel tiert
welig op roestende machineonderdelen, in de rijskamer en in spleten
tussen wanden. Werknemers wordt af en toe opgedragen om met schrapers
de lagen van zwarte schimmel te verwijderen uit wandspleten hetgeen
natuurlijk niet afdoende is. De voorstellen die Wallraff en zijn
collega's doen om de schimmel effectief te bestrijden worden in de
wind geslagen en hen wordt te verstaan gegeven dat "ze hier zijn
om te werken, niet om na te denken".

Op een dag laat de eigenaar van
broodfabriek Weinzheimer zijn werknemers weten dat Lidl 150 pallets
met broodjes heeft geweigerd vanwege schimmelvorming (= anderhalve
productiedag) . De kosten daarvan zullen de week erop worden verhaald
op Weinzheimer. Volgens de eigenaar ontstaat de schimmel door
onhygiënisch en onnauwkeurig werken en hij geeft aan geen begrip te
hebben voor werknemers die de machines en ruimten niet goed
schoonmaken en zich niet houden aan de voorgeschreven
hygiëneprocedures….


Misbruik van inkoopmacht

Omdat vijf grote
levensmiddeldiscounters goed zijn voor 70 procent van de verkoop van
levensmiddelen in Europa staan hun toeleveranciers onder grote druk
om goedkoop te leveren. Een meerderheid van leden van het Europese
Parlement ondertekende onlangs een resolutie waarin de grote
supermarkten worden bekritiseerd omdat ze hun inkoopmacht misbruiken [3].
Ze dwingen hun toeleveranciers hun prijzen te verlagen en leggen hen
oneerlijke levervoorwaarden op. De prijsdruk zorgt weer voor
verslechtering van de arbeidsvoorwaarden bij de toelveranciers.

Het artikel in der Zeit verhaalt verder
van het gedwongen opnemen van verlofdagen op momenten dat er geen
afzet mogelijk is, het niet of te laat uitbetalen van loon (zonder
voorschot) omdat Lidl te laat betaalt, het risiko je baan te
verliezen als je voor je rechten op komt, het gebrek aan geschikte
kleding tegen de winterkou, geen afdoende bescherming bij gevaarlijke
werkzaamheden en de zeer arrogante houding van de bedrijfsleiding.

Eigenaar Bernd Westerhorstmann heeft –
net als Lidl dat deed – overal camara's laten plaatsen in de
productiehal. Hij kan gezeten achter elke willekeurige pc zijn
personeel via Internet volgen; af en toe belt hij iemand op, deelt
een mondelinge waarschuwing uit of degradeert hij iemand
(ploegleidster) op staande voet tot gewone arbeidster. Wallraff
vraagt zich af of dit het gevolg is van de druk die Lidl op zijn
bedrijf uitoefent of ook omdat hij tot aan zijn pensioen – en met zo
min mogelijk kosten (nieuwe machines, bakblikken etc) – het maximale
uit het bedrijf wil persen. Zijn werknemers zijn in elk geval te bang
om zich ziek te melden, omdat hij regelmatig weigerde
ziekteuitkeringen te betalen en omdat enkele zieke werknemers het
bedrijf uit zijn gepest. Zoals een collega die na 33 jaar diensttijd
een hartkwaal kreeg en – ondanks een artsenverklaring – werd
gedwongen om zwaar te doen in de nachtploeg. Na een langdurige
rechtsgang door de werknemers lukte het de baas vervolgens om op
goedkope manier van de man af te komen.

En, net als in de Lidl-filialen is er
ook geen vakbondsvertegenwoordiging bij Weinzheimer. De enige poging
om een ondernemingsraad op te zetten op de werkvloer was in de lente
van 2007. Eigenaar Westerhorstmann dreigde daarop om de hele fabriek
stil te leggen of door een deel van de werknemers te ontslaan en te
vervangen door meer machines. Toch werd er een algemene vergadering
gehouden en werd er iemand gekozen als voorzitter. Diens pogingen om
een belangrijke zaak recht te trekken – namelijk het verduisteren van
gewerkte uren via de computer – liepen op niets uit. Vervolgens werd
de man net zo lang getreiterd tot hij kon worden ontslagen. Dat lot
trof ook zijn opvolger. Op dit moment is er een ondernemingsraad die
de baas welgevallig is…

Consumentenmacht
en boykot

Wallraff besluit zijn artikel met de
vraag of wij als consument in staat zullen zijn onze koopmacht te
gebruiken om de arbeiders in deze broodfabriek te ondersteunen. Hij
denkt terug aan de klanten van de biomarktketen Basic die vorig jaar
verhinderden dat Lidl dat bedrijf zou overkopen. Ze dreigden met een
boykot. Lild dikteert de prijzen van leveranciers als Weinzheimer en
draagt daarmee de verantwoordelijkheid voor de behandeling van diens
werknemers. Zolang de arbeidsrechten daar systematisch worden
geschonden, zouden de klanten van Lidl de voorgebakken broodjes
moeten laten liggen.

Wallraff filmde dat wat hij mee maakte
bij Weinsheimer en Pagonis Pagonakis en Georg Lolos maakten met die
opnamen een 30 minuten durende documentaire: "Günter Wallraff
undercover: Wo Arbeit wehtut". Deze is te bestellen bij Captator
Film (15 euro). Op 8 mei verscheen een nieuw artikel in der Zeit met
daarin een interview met Wallraff over de eerste reacties op zijn
onderzoek en over een uitgebreid onderzoek dat de plaatselijke
overheid opstartte tegen het bedrijf.

In 2007 werkte Wallraff Undercover bij
een Call-Centern. Het bijbehorende artikel dat hij schreef voor der
Zeit leidde tot een wetswijziging die klanten beter beschermt tegen
ongewenste reclameuitingen [2]. Ook toen maakte hij filmopnamen en de
documentaire die daarvan werd gemaakt ("Günter Wallraff
undercover im Callcenter") is eveneens koop.
Beide films samen kosten 25 euro.
Mailadres: info [at] captatorfilms [dot] com

Noten:
[1] Hij schreef daarover 2 boeken,
respectievelijk "Verslaggever van BILD" (1978, van Gennip)
en "Ik, Ali" (1985, van Gennip).
[2] Zie "Undercover," Zeit,
24 mei 2007 (http://www.zeit.de/2007/22/Guenter-Wallraff)
[3] Zie: "De hoge prijs van
goedkope boodschappen: hoe inkoopmacht tot uitbuiting leidt,"
door Myriam Vander Stichele en Alexander Hooijsma, SOMO, 17 november
2007
(https://www.supermacht.nl/index.php?option=com_content&task=view&id=140&Itemid=57).

 

Bron:
– "Unser täglich Brötchen,"
door Günter Wallraff, Zeit, 1 mei 2008
http://www.zeit.de/2008/19/Wallraff-19?page=all)

Zie ook:
– "'Endlich finden sie Gehör',"
ZEIT online, 8 mei 2008
(http://www.zeit.de/online/2008/19/wallraff-lidl-broetchen)
– Helaas heeft de Duitse vakvereniging
Ver.di haar website over de campagne tegen Lidl nog niet ge-update.
Nu staat er nog informatie over het vorige schadaal: de
bewakingscamara;s waarmee Lidl zijn werknemers in de gaten houdt.
Zie: http://lidl.verdi.de/
– "Lidl-affaire toont ontwrichtend
kapitalisme," door René van der Lee, 14 mei 2008
(http://www.gelderlander.nl/algemeen/discussie/3118228/Lidlaffaire-toont-ontwrichtend-kapitalisme.ece)
– "Schandaalfabriek Lidl verhoogt
de lonen," door Joep Meijsen, 13 mei 2008
(http://www.elsevierretail.nl/1065659/Home/Food-nieuwsbericht/SchandaalfabriekLidlVerhoogtDeLonen.htm).
Met links naar het camara-schandaal bij Lidl.
– "Wallraff slaat weer toe: Lidl
op achterste benen," door Willem Beusekamp, 3 mei 2008
(http://www.volkskrant.nl/economie/article533306.ece/Wallraff_slaat_weer_toe_Lidl_op_achterste_benen)

Over het camara-schandaal bij
Lidl:

– "Politici willen boycot van
'inhumaan' Lidl," Elsevierretail, 28 maart 2008
(http://www.distrifood.nl/buitenland/id606-71923/politici_willen_boycot_van_inhumaan_lidl.html)
– "Lidl-Der Blockwart arbeitet
weiter!," 7 mei 2008 (http://skunks.wordpress.com/)
– "Discount Chain Accused of
Spying on Workers," door Anselm Waldermann, Spiegel, 26 maart
2008
(http://www.spiegel.de/international/business/0,1518,543485,00.html)
– "Videoüberwachung bei Lidl,"
door Andreas Hamann en Gudrun Giese, Ver.di
(http://lidl.verdi.de/lidl-beschaeftigte/aktuell/lidl_is_watching_you

 

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *