Onrust in de groente- en fruitsector door lagere gifresten drempels

 

Door Rob Bleijerveld


Aldi, Lidl en Super de Boer besloten
onlangs om strengere eisen voor maximum reststoffen niveaus (MRL) op
te leggen aan hun leveranciers van groente en fruit. Hierbij speelde
de groeiende invloed op het koopgedrag van de consument door de
jarenlange campagne van drie grote natuur- en milieuorganisaties
tegen producten die teveel gif bevatten een rol. Ook van invloed is
de nieuwe Europese wetgeving die naar verwachting deze zomer van
kracht zal worden en die de tolerantiedrempels voor de residu's van
zo'n 900 chemische bestrijdingsmiddelen op voedsel en dierenvoeding
zal verlagen ('harmonisering van wetgeving in de lidstaten').

Het MRL-besluit van de drie supers
versterkt hun concurrentiepositie onder de overige supermarkten die
actief zijn in Nederland. Gezien de inkoopmacht van de supers zorgde
het besluit tot onrust onder Nederlandse tuinders, handelaars en
importeurs. Zij vrezen onderling te worden uitgespeeld door de
verschillende ketens en willen graag in overleg met de supermarkten
komen tot een geschikte afspraak over de MRL-normen. Het Nederlandse
ministerie van VWS, in de hoedanigheid van de Voedsel en Waren
Autoriteit, ziet echter in dit alles geen reden om de MRL-norm aan te
scherpen in de vernieuwde Voedingsnota, die in maart uitkomt.

Succesvolle akties


Na jarenlang aktievoeren en lobbyen
(bij ondermeer Lidl [1][2]) lanceerden Milieudefensie, Natuur &
Milieu en Goede Waar & Co op 11 december 2007 de Groente &
Fruit Wijzer [3]. Dit is een overzicht van de prestaties van
supermarkten op het gebied van landbouwgif op groente en fruit. De
wijzer laat zien welke supermarkten het schoonste groente- en
fruitassortiment hebben en is gebaseerd op meetgegevens van de
Voedsel en Waren Autoriteit (VWA) [4].

Samen met de Wijzer stuurden de
organisaties de twintig grootste supermarktketens in Nederland een
brief over hoe ze de problemen met gifresten kunnen voorkomen. De dag
erna kondigde Super de Boer aan strengere eisen aan zijn leveranciers
te gaan stellen [5]. Lidl volgde kort daarna en op 17 januari 2008
gaf Aldi aan nog drastischere maatregelen te nemen waarbij extra
rekening wordt gehouden met de risico’s van combinaties van
verschillende soorten resten bestrijdingsmiddelen op een product [6].
De tolerantie die de supers hanteren ligt grofweg op 50 tot 70
procent van de wettelijke norm.

De drie ketens waren op de vorig jaar
gepubliceerde ranglijst middenmotors. Albert Heijn en Plus deden het
toen goed, maar Dirk van den Broek, SPAR, CO-OP en C1000 scoorden erg
slecht op het gebruik van bestrijdingsmiddelen. De maatschappelijke
organisaties roepen de overige supermarkten op om ook soortgelijke
stappen te zetten.

Verwachte Europese wetgeving


In oktober 2007 keurde de Vaste
Europese Parlementscommissie voor de Voedselketen en Dierengezondheid
drie belangrijke bijlagen over maximum reststoffen niveaus (MRL's) in
fruit en groenten goed (volgens de Europese Maatregel 396/2005). De
bijlagen zijn onderdeel van nieuwe Europese wetgeving die mogelijk in
de zomer van 2008 van kracht wordt en de pan-Europese
gelijkschakeling van bestrijdingsmiddelen zal regelen.

De bijlagen zijn inmiddels voorgelegd
aan de lidstaten van de Wereld Handels Organisatie WTO. Zij kunnen
eventuele bezwaren aanvoeren op basis van de bepalingen in het
SPS-verdrag (Sanitary and Phyto Sanitary Agreement) van de WTO. Bij
geen bezwaar volgt een tweede stemming in de Parlementscommissie op 3
of 4 maart en – aansluitend – de behandeling door de Europese
lidstaten. Indien in beide geledingen een meerderheid voor is, zal de
Europese Commissie het voorstel aannemen en omzetten in een Europese
Richtlijn.

Volgens Frédéric
Rosseneu, de voedselveiligheidsadviseur van Freshfel Europe [7], is
deze Richtlijn [8] belangrijk omdat "de grote verscheidenheid
aan MRL's in de EU en de voortdurende aanpassingen een zeer grote
barriere vormen voor de handel in vers-producten in de hele Unie [9].
"Er is een dringende behoefte aan harmonisatie, aan het
tegengaan van het grote aantal technische overschrijdingen
voortkomend uit de verscheidenheid van de MRL-waarden. De aanname
deze week van de kernbijlagen valt samen met de publicatie van het EU
Residue Monitoring Report over 2005, dat aantoont dat bijna de helft
van de MRL-overschrijdingen zijn te wijten aan het gebrek aan
harmonisatie," aldus Rosseneu.

Sectorbreed Nederlands overleg


Het besluit van Super de Boer, Lidl en
Aldi om hogere eisen op te leggen aan hun leveranciers van fruit en
groente heeft de verschillende geledingen in de sector naderbij
gebracht in een poging "Duitse toestanden" te voorkomen.
Duitse supermarktketens ontwikkelden veelal verschillende inkoopeisen
voor residuen hetgeen leidde tot een verhevigde concurrentiestrijd
tussen leveranciers. En het maakt het voor handel en teelt onwerkbaar
om te kunnen leveren, aldus directeur Willem Baljeu van FrugiVenta
(Groenten en Fruit Handelsplatform Nederland). De Dutch Produce
Association (DPA, koepel voor afzetorganisaties [10]) en het Centraal
Bureau Levensmiddelenhandel (CBL, koepelorganisatie voor supermarkten
[11]) reageerden positief op het voorstel van FrugiVenta om een
landelijk overleg te houden van supermarkten, tuinders en handelaren
over de aanscherping van de residunormen bij groente en fruit. De
uitkomst zou één beleid moeten zijn dat voor alle
supermarkten geldt. Ook Milieudefensie zegt een harmonisatie van de
extra eisen van supermarkten te steunen.

Volgens Marc Jansen, hoofd Kwaliteit en
Consu­ment van het CBL, heeft de handel de problemen echter over
zichzelf geroepen omdat men er niet in is geslaagd de
MRL-overschrijdingen te voorkomen. Er is inmiddels al een bod gedaan
door FrugiVenta om de residu-eis jaarlijks met 10 procent aan te
scherpen. Het is de vraag of het CBL terug zal grijpen op haar
argumentatie van begin 2004 toen werd gesteld dat het
bestrijdingsmiddelenbeleid in Nederland zou moeten worden
geharmoniseerd op basis van gezondheidsnormen. Dan zouden
nultoleranties voor residuen van bestrijdingsmiddelen op
geïmporteerde producten niet konden worden aangegrepen door
lastige maatschappelijke organisaties die – volgens het CBL –
onterecht van die producten beweerden dat ze giftig waren [12].

Gezondheidsnormen overheid te
laag

Het komt regelmatig voor dat het
gehalte van gifresten op groente en fruit onder de Nederlandse
wettelijke norm blijft, terwijl de (op wetenschappelijke basis
vastgestelde) gezondheidsnormen van de Wereld Gezondheids Organisatie
worden overschreden. Uit de Groente & Fruit Wijzer, die is
gebaseerd op gegevens van de Voedsel en Waren Autoriteit, blijkt dat
de huidige wettelijke normen onvoldoende zijn om (ongeboren) baby's
en kinderen te beschermen tegen gezondheidsschade door resten
landbouwgif. De gifstoffen kunnen de hormoonhuishouding verstoren,
kankerverwekkend zijn of op het zenuwstelsel werken.

In december 2007 gaf professor Sauer,
hoogleraar kindergeneeskunde aan de Rijksuniversiteit Groningen, in
het televisieprogramma Radar nadere uitleg. Volgens hem houden de
huidige wettelijke normen voor resten van bestrijdingsmiddelen
onvoldoende rekening met de specifieke kenmerken van kwetsbare
groepen als zwangere vrouwen en kleine kinderen. Hij pleitte daarom
voor strengere normen die uitgaan van de risico's voor zwangere
vrouwen en pasgeboren kinderen.

Toch is dit voor het ministerie van
Volksgezondheid geen reden om de MRL-norm voor residuen in groenten
en fruit aan te scherpen. Een woordvoerster van het ministerie meldde
dat in de Voedingsnota, die in maart dit jaar uitkomt, niets is
opgenomen over een eventuele aangescherpte MRL-norm. Volgens Wouter
van Eck, campagneleider Landbouw en Voedsel van Milieudefensie, houdt
de wetgeving geen rekening met de voortschrijdende wetenschappelijke
inzichten. Er wordt bijvoorbeeld bij het vasttellen van de standaards
niet gekeken naar mogelijk schadelijke effecten van een combinatie
van de gifstoffen. De VWS-woordvoerdster zegt dat het niet vaak
gebeurt dat de Voedsel en Waren Autoriteit residuen in een product
tegenkomt. Nuchter: "De normen liggen hoog en je wordt niet
meteen ziek van het eten van een stuk fruit dat de MRL-norm iets
overschrijdt." Volgens van Eck kan dat desondanks betekenen dat
de gezondheid op de lange termijn wordt geschaad.

Exportbelangen voorop


In december 2004 beschuldigde
Milieudefensie de Voedsel en Waren Autoriteit (VWA) van
"onverantwoordelijk gedrag" en van het "aanzetten tot
wetsovertreding". Aanleiding hiervoor was de brief die de VWA in
augustus van dat jaar aan de groente- en fruitsector schreef waarin
werd aangekondigd dat de gifnormen opgerekt zouden gaan worden en dat
het handhavingsregime alvast soepel zou worden geïnterpreteerd.
Kamerlid Snijder van de VVD stelde hierover destijds Kamervragen
[13].

Deze opstelling van de Voedsel en Waren
Autoriteit leek en lijkt louter de belangen van de Nederlandse fruit-
en groente-exporteurs te weerspiegelen, in plaats van het indammen en
monitoren van gezondheidsrisiko's zoals de opdracht luidt. In een
artikel in het Agrarisch Dagblad van 24 januari 2008 wordt
gesuggereerd dat de VWA altijd de ruimste MRL-normen hanteert om het
exportbelang te bevorderen zolang de nieuwe Europese harmonisatie
niet is gepubliceerd en in de wet is vastgelegd. Voor sommige stoffen
is dat de huidige Europese norm en voor andere de Nederlandse.
Secretaris Leo Welschen van Groenten en Fruit Handelsplatform
Nederland Frugi Venta [14] zegt "van de VWA weinig problemen te
hebben", maar des te meer van de supermarkten en Milieudefensie
die uit gaan van de huidige [over het algemeen strengere Nederlandse
normen, RB] wet, "dus de markt schiet er niet veel mee op."
Voorlopig worden het betrekkelijk geringe voordeel dat er nu is
teniet gedaan door de extra inkoopeisen van de supermarkten. Ook na
de wettelijke invoering van de harmonisatie zullen de supermarkten
een veiligheidsmarge van enkele tientallen procenten bedingen, aldus
Welschen.

Stichting Milieukeur


Vooruitlopend op strengere Europese
harmonisatienormen heeft de Stichting Milieukeur (SMK) inmiddels haar
milieukeurcriteria voor plantaardige producten aangepast, met het
accent op vermindering van de milieubelasting bij het gebruik van
gewasbeschermingsmiddelen en meststoffen [15]. De SMK actualiseerde
ook de lijst met toegestane gewasbeschermingsmiddelen in overleg met
diverse maatschappelijke organisaties, telers en op advies van DLV
Plant en ZLTO-Advies. Nieuwe, minder belastende middelen zijn
opgenomen ter vervanging van bestaande, meer belastende middelen.

(Ook) een stap in de goede
richting….

Noten:
[1] Milieudefensie voert al sinds 1990
publieksakties voor een schonere en diervriendelijkere landbouw en
voor meer EKO-producten in de supermarkt. Milieudefensie, stichting
Natuur en Milieu en consumentenvereniging Goede Waar & Co –
verenigd in de campagne Weet wat je eet! – sloten in maart 2004 een
akkoord met supermarktconcern Lidl over het terugdringen van
bestrijdingsmiddelen. In februari 2005 zette Lidl een uitgebreid
onderzoek- en analysesysteem op voor het aanpakken van de gifresten
op groente en fruit. Eveneens in 2005 stelden de toeleveranciers van
groente en fruit (Dutch Produce Association) een lijst met
schadelijke bestrijdingsmiddelen op die voortaan niet meer gebruikt
zullen worden. In februari 2006 besluit de overheid om de namen van
bedrijven die groente en fruit met te veel landbouwgif verkopen
openbaar te maken. In: "Resultaten", Milieudefensie
(http://www.milieudefensie.nl/landbouw/activiteiten/resultaten).
[2] Interessant in dit verband is hoe
Greenpeace de giganten Lidl en Aldi in Duitsland op de knieën
wist te krijgen, in:
"Greenpeace legt superreuzen aan de
ketting," 6 juli 2007
(http://www.weekbladgroentenenfruit.nl/artikelen/id4709-38655/greenpeace_legt_superreuzen_aan_de_ketting.html).

[3] De Groente & Fruit Wijzer is te
vinden op
http://www.weetwatjeeet.nl/downloads/071109_groente_en_fruit_wijzer.pdf
Binnenkort is door consumenten zelf op te zoeken hoeveel residu
aanwezig is op de door hen gekochte groenten en fruit uit de
supermarkt (op de website http://www.weetwatjeeet.nl).

[4] Bij alle supermarkten zijn door de
overheid overtredingen van de wettelijke normen geconstateerd.

[5] Super de Boer wil twee keer zo
strenge normen voor zijn leveranciers dan de huidige wettelijke
eisen.

[6] Na de afronding van de
onderhandelingen hierover met de leveranciers, duurt het volgens
directeur Piet Vink van Aldi nog een paar maanden duren voordat het
bedrijf controles kan gaan uitvoeren. Hij verwacht geen
prijsstijgingen als gevolg van de grote omvang van de inkoop.
[7] Freshfel Europe: platform van
importeurs, exporteurs, distributeurs, groothandelaars,
winkelbedrijven en hun dienstverleners die actief zijn in de Europese
vers fruit- en groentesector
(http://www.freshfel.org/site/home.asp).
[8] Meer hierover ondermeer in:
"Maximum Residue Levels (MRLs)," EFSA 2007
(http://www.efsa.europa.eu/EFSA/ScientificPanels/PRAPER/efsa_locale-1178620753812_Maximum%20Residue%20Levels%20.htm);
"EFSA evaluates proposed temporary EU Maximum Residue Levels,"
EFSA 15 maart 2007
(http://www.efsa.europa.eu/en/press_room/press_release/pr_praper_mrls.html);
"Potential and Agreed Changes to Maximum Residue Levels (MRLs)"
(http://www.pesticides.gov.uk/food_safety.asp?id=546);
"EC Maximum Residue Level (MRL)s Explained," 31 januari
2008 (http://www.pesticides.gov.uk/food_safety.asp?id=543)
en "Risico voor de mens: Volksgezondheid, Categorie:
Gewasbeschermingsmiddelen," door Mari Marinussen, 25 juni 2002
(http://www.ctb.agro.nl/pls/portal/url/ITEM/5E5325FF4CE4431EAED141E7B205A1A1).

[9] Zo'n 250 pesticides vallen nu onder
de Europese MRL-wetgeving; voor de resterende 900 pesticides is
harmonisering van de wetgeving nodig onder artikel 22 van Regulation
(EC) No. 396/2005. Voor een 600-tal pesticides wordt een zeer laag
toelatingsniveau gehanteerd omdat ze niet meer worden gebruikt in de
EU. Dit pakt echter zeer nadelig uit voor kleinschalige producenten
in ontwikkelingslanden die willen exporteren naar de EU indien de
gebruikte gifstoffen niet zijn onderzocht op hun werking door de
Europese agro-chemische industrie (want "onrendabel"). In
het algemeen vormen de strenge certificatienormen van supermarkten en
de Europese Unie een grote belemmering voor exporteurs uit
ontwikkelingslanden. Er is grote behoefte aan gerichte training,
informatie, financiering van infrastructuur en goedkoop krediet. Zie:
"Who reaps the Fruit? – Critical Issues in the Fresh Fruit and
Vegetable Chain," Stichele, Van der Wal en Oldenziel (SOMO),
juni 2006 (http://www.somo.nl/html/paginas/pdf/FFV_2005_EN.pdf).
[10] http://www.dpa.eu
[11] http://www.cbl.nl/
[12] "CBL: milieuorganisaties zijn
onverantwoord bezig," 20 januari 2004
(http://www.agriholland.nl/nieuws/artikel.html?id=41836).

[13] "VVD vraagt opheldering over
gif – Milieudefensie blij met kamervragen over residunormen," 15
december 2004
(http://www.milieudefensie.nl/landbouw/nieuws/041215b.htm).

[14] http://www.frugiventa.nl/
[15] "Milieukeur past eisen
plantaardig product aan," 26 januari 2008
(http://www.agd.nl/1045073/Nieuws/Artikel/Milieukeur-past-eisen-plantaardig-product-aan.htm).

Bronnen:

– "Freshfel Europe welcomes closer
step to EU MRL harmonisation," Sanjay, 27 oktober 2007
(http://sanjaysethi.com/?q=node/221)

– "Lidl en Aldi scherpen
residunormen aan," 19 januari 2008
(http://www.mkbnet.nl/Industrie_en_Bouw/80.49244).

– "Prijsvechter wordt schoonste
van het land – ALDI stelt strengere eisen gifresten groente en
fruit," persbericht
Milieudefensie, Natuur en Milieu en Goede
Waar & Co, 17 januari 2008
(http://www.natuurenmilieu.nl/page.php?pageID=15&itemID=3304).

– "Milieuorganisaties prijzen
Aldi," 17 januari 2008
(http://www.vakbladagf.nl/nieuws/id3901-63022/milieuorganisaties_prijzen_aldi.html).

– "Super de Boer stelt strengere
gifeisen groente, fruit," Milieudefensie, 12 december 2007
(http://www.milieudefensie.nl/landbouw/nieuws/super-de-boer-stelt-strengere-gifeisen-groente-fruit/view?searchterm=super%20de%20boer)

– "VWS: geen strengere MRL-norm,"
18 janurai 2008
(http://www.vmt.nl/index.php?page=nieuwsartikel&id=3590).

– "FrugiVenta: voordeel
harmonisatie betrekkelijk," door Jeroen Verheul, 24 jan 2008
(http://www.agd.nl/1044931/Nieuws/Artikel/FrugiVenta-voordeel-harmonisatie-betrekkelijk.htm).

– "Lidl en Aldi scherpen
residunormen aan," 19 januari 2008
(http://www.mkbnet.nl/Industrie_en_Bouw/80.49244).

– "FrugiVenta wil overleg over
aanscherping residunormen, 18 januari 2008
(http://www.foodholland.nl/nieuws/artikel.html?id=85502&prn=1).
– "DPA blij met residu-overleg,"
20 januari 2008
(http://www.agd.nl/1044567/Nieuws/Artikel/DPA-blij-met-residu-overleg.htm).

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *