Het ‘€œeconomische wonder’€ van Almería, ofwel moderne slavernij

(14 juni 2007) In het kader van de solidariteitscampagne met de vakbond van landarbeiders SOC bezocht een internationale delegatie van waarnemers van 26 tot 29 april de Zuidspaanse regio Almería/Nijar. De directe aanleiding was de opening van een tweede lokaal van de vakbond in San Isidro. Het zal dienen als sociaal centrum voor de Andalusische dagloners. Hier een impressie van de reis en een oproep om mee te doen bij een Nederlandse supermarkt-campagne komende herfst.

(René Lehnherr, Stichting Pro Longo maï)

Wanneer we midden in de winter de glanzend rode paprika‘s of de kleine sappige cherrytomaten in de kar bij “Appie” of een andere supermarkt leggen, denken we er doorgaans niet over na met hoeveel menselijk leed en ecologische roofbouw de productie van deze groente gepaard gaat.

Ongeveer 3000 kilometer bij ons vandaan, in de Zuidspaanse provincie Andalusië werken zo‘n 100.000 – vooral Noord-Afrikaanse – dagloners in een zee van plastic kassen. Het is een gebied van 40.000 hectare, waar 16.000 tuinbouwbedrijven gevestigd zijn. Hier ligt ‘s werelds grootste concentratie van kassen: zelfs vanaf de maan kun je het herkennen. Per jaar worden hier 3 miljoen ton groentes geproduceerd, gemiddeld zo‘n tien kilo per Europeaan. Tienduizenden keren rijden de vrachtwagens heen en weer, om alle producten naar het noorden te brengen, om ons in de donkere maanden van groente te voorzien.

Overleven in een plastic zee

De dagloners zijn doorgaans migranten zonder verblijfsvergunning, zonder rechten dus, die onder erbarmelijke omstandigheden voor 2 tot 4 euro per uur werken. Overuren worden vaak niet betaald. Wie nog loon tegoed heeft, kan dat alleen opeisen als hij geldige papieren heeft. Van beschermende kleding die gedragen zou moeten worden bij de behandeling van de kasplanten met pesticide, heeft hier nog nooit iemand gehoord.

De temperatuur onder de plastic kassen loopt gemakkelijk op tot 50 graden – het is daarom dat de pogingen om de Afrikaanse migranten door Oost-Europese arbeiders te vervangen mislukt zijn. Zij houden het hier eenvoudigweg niet uit en werken liever in de verpakkingsindustrie of op de aardbeienvelden van Andalusië.

Een ziektekostenverzekering is er niet, dus wie ziek wordt, is op zichzelf aangewezen met alle gevolgen vandien. Soms leidt het uitblijven van een adequate behandeling tot levenslange invaliditeit. Wie bij een ongeluk tijdens het werk komt te overlijden, wordt teruggebracht naar waar hij of zij vandaan kwam. Maar schadevergoedingen voor partner en familie zijn niet aan de orde.

Om niet een groot deel van hun karige loon kwijt te raken aan de huur van een bed in een woning zijn veel landarbeiders aangewezen op een verblijf in “chabolas”, hutjes die ze zelf bouwen van hout, karton- en plasticresten. Wie geluk heeft vindt een onderkomen in een van de vele verweerde en bouwvallige steenhutten. Maar ook hier zijn stromend en schoon water, stroom of hygiënische voorieningen in de meeste gevallen afwezig.

Behalve de menselijke problemen van de dagloners, bestaat er in de regio door de productiemethodes bovendien een enorm ecologisch probleem. Het is slechts een kwestie van tijd voor er op deze extreem zwaar belaste grond niets meer zal groeien. Enkele eigenaars van kassen hebben dit ingezien en stappen over op biologische tuinbouw.

Ze zijn bijzonder trots op hun voornemen consumenten inzicht te geven in de gehele weg die een product aflegt, door elk kistje met groentes een nummer te geven dat op Internet kan worden gevolgd, vanaf de kas tot aan de supermarkt. Inzicht in de sociale situatie van de landarbeiders krijgen de consumenten niet, laat staan dat hier enige verbeteringen in het vooruitzicht worden gesteld.

Hemel of hel

De koöperatie Longo maï en het Europese Burgerforum ondersteunen al sinds jaren de kleine landarbeidersvakbond SOC (Sindicato de Obreros del Campo) in Andalusië. Naast de “Asociación de Mujeres Progresistas” (Vereniging van Progressieve Vrouwen) is de SOC de enige organisatie die zich om het lot van de landarbeiders bekommert. Ze zet zich in voor de rechten van alle dagloners in Andalusië, waar ze ook vandaan komen en wat voor juridische status ze ook hebben.

Sinds de rassenrellen tegen Marokkaanse migranten in El Ejido in februari 2000 is de SOC ook actief in de “plastic kassenzee”. Ze ondersteunt de buitenlandse arbeiders ondanks de weerstand van de lokale ambtenaren en de vijandige sfeer onder grote delen van de bevolking. Het accent van het werk ligt op de zelforganisatie van de migranten, hoe moeilijk dit werk ook is. Door de grote fluctuatie is het erg ingewikkeld mensen te organiseren.

Is er eindelijk een vertrouwensman in een bedrijf gevonden, moet die weer ergens anders gaan werken. Bij de onderhandelingen met de werkgevers om looneisen en andere twistpunten worden er echter toch successen geboekt. Het Burgerforum en Longo maï volgen de situatie in Andalusië sinds 2000 op de voet. Samen met de SOC stuurden ze regelmatig internationale waarnemers naar Almería en informeerden de Europese media en politici over de situatie in de kassenregio.

Wij bezochten Almería in april en spraken met verschillende migranten in een “chabola”. Daar ontmoetten we ondermeer de twintigjarige Abdul, een intelligente jongeman uit de Magreb. Zijn vader verkocht vijf van zijn zeven koeien om de reis naar Spanje mogelijk te maken. Op Abdul’s schouders rust de hoop van de hele familie op een betere toekomst. De levensgevaarlijke overtocht per boot heeft Abdul overleefd, maar nu is hij hier al enkele maanden en heeft nog geen werk.

Hij wil niet dat we een foto van hem maken, hij is te bang dat zijn familie er ooit achter zal komen waar en hoe hij leeft. Tenslotte gelooft zijn familie dat hij in de hemel is, niet in deze hel. Door de telefoon vertelt hij regelmatig over zijn succes, want hij wil zijn familie niet teleurstellen. Hij hoopt op een dag een echte aanstelling bij een van de kassen te vinden. Alleen zo kan hij bovendien ooit een verblijfsvergunning bemachtigen. Daarna zou hij dan werk kunnen zoeken waarvoor hij eigenlijk is opgeleid, als auto-monteur. En dan, zo snel mogelijk hier weg, misschien richting Madrid…..

Actie

Deze herfst willen we samen met verschillende Nederlandse organisaties een campagne beginnen om de situatie in Andalusië meer bekendheid te geven en steun te organiseren. Gedacht wordt aan acties bij supermarkten, de organisatie van debatten, waarbij ook de kwalijke rol van de grossiers en levensmiddelenketens aan de orde zal komen.

Fototentoonstellingen en filmvertoningen moeten het leven van de landarbeiders dichterbij brengen. Hoewel een consumentenboycot op de lange termijn het enige is wat iets aan hun situatie kan veranderen, zullen we daartoe nu nog niet oproepen omdat de migranten dat zelf niet willen. We kiezen daarom voor steun aan de mensen die in het gebied zelf actie voeren tegen deze moderne slavernij.

Hierbij roepen we iedereen op, die op de één of andere wijze aan deze campagne zou willen deelnemen of iets wil bijdragen, contact met ons op te nemen.

René Lehnherr (Stichting Pro Longo maï)

Dit artikel zal binnenkort worden gepubliceerd in de Nederlandstalige nieuwsbrief van de koöperatie Longo maï. Aanmelden voor de nieuwsbrief kan via: Stichting Pro Longo maï, Polanenstr. 79, 1013 VS Amsterdam, tel. 020 – 6820610 of 06 – 28451762

Verder zijn er bij de Stichting Pro Longo maï DVD’s te leen met diverse documentaires in het Duits en het Frans over de situatie in de kassen van Andalusië.

Informatieve internetsites:
* http://www.forumcivique.org
* http://www.umbruch-bildarchiv.de/bildarchiv/ereignis/plastikmeer_almeria.html
* http://www.soc-andalucia.com
* http://www.g8-landwirtschaft.net (deze website is niet meer actief)
* http://www.omslag.nl/longomai/
Een uitgebreider (Duits) verslag met gesprekken met illegale dagloners over de problemen die ze ervaren, gesprekken met vakbondsmensen over de problemen bij de ondersteuning van de dagloners, en met analyses over de uitbuiting van dagloners in Almería (https://www.supermacht.nl/index.php?option=com_content&task=view&id=115&Itemid=33)

Zie ook “12 april: Oproep tot steun aan kleine Spaanse landarbeidersvakbond (SOC)” (https://www.supermacht.nl/index.php?option=com_content&task=view&id=104&Itemid=33/).

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *