De Flexwet werd in 1999 van kracht en had formeel als doel "een nieuw evenwicht tot stand te brengen tussen de behoeften aan flexibiliteit en zekerheid van werkgevers en werknemers" ^[1]. Bij de eerste evaluatie van de uitvoeringseffecten (2002) bleek onder meer dat sommige bepalingen niet goed werden nageleefd. In maart 2007 kwam een tweede evaluatierapport uit ^[2] dat op 3 juli "voor advies" is voorgelegd aan de Stichting van de Arbeid (overheid, ondernemers, vakbonden). In september zal het worden geëvalueerd door de Tweede Kamer ^[3].


Minister

In de adviesbrief aan de Stichting van de Arbeid schrijft minister Donner van Sociale Zaken en Werkgelegenheid dat de eerste evaluatie van de wet in 2002 uit wees dat "CAO-partijen" (lees: werkgevers) de bepaling ontduiken. Jonge werknemers worden ontslagen voordat ze recht hebben op een vast contract (na drie achtereenvolgende tijdelijke contracten danwel na een werkperiode van 36 eeneengesloten maanden). En dat gaat in tegen de doelstelling van de regeling, aldus Donner. Aangezien aanbevelingen aan de Stichting van de Arbeid door zijn ministerie (april 2005 en daarna) geen effect hadden, wordt nu voorgesteld om de wetsbepalingen aan te scherpen. De mogelijkheden om af te wijken van de regeling zullen worden beperkt en de beëindiging van een tijdelijke arbeidsovereenkomst van langere duur zal worden beboet.


FNV Jong

In samenwerking met de jongerenorganisaties van Groen Links en de SP peilde FNV Jong ^[4] van 6 tot en met 9 augustus in elf supermarkten in het land hoe het is gesteld met de arbeidsvoorwaarden van jongeren ^[5]. "FNV Jong hoopt met de resultaten van het onderzoek veranderingen in de wet tot stand te kunnen brengen. Dat is hard nodig," zegt Matthijs Rutten, woordvoerder en mede-oprichter van FNV Jong, "want de wet leidt tot leeftijdsdiscriminatie en pakt vooral voor jongeren nadelig uit." Hij vervolgt: "Bij de meeste jongeren overheerst het gevoel dat ze als wegwerpmedewerkers worden beschouwd. Jongeren die in een vulploeg werken, krijgen drie keer achter elkaar een jaarcontract. Op hun negentiende worden ze vervolgens bedankt, omdat ze te duur zijn geworden. We praten over een grote groep, want ongeveer 80 procent van de jongeren in de supermarkt heeft een flexcontract."

Het verbaasde de inspecteurs dat de filiaalmanagers en ondernemers waarmee ze spraken deze gang van zaken in het kader van de bedrijfsvoering als volstrekt normaal beschouwen. "Een vulploeger van negentien is nu eenmaal anderhalf keer zo duur als iemand van zestien, en dus moet zo iemand vertrekken," aldus Rutten.

Hoewel de supermarkten hiermee volstrekt legaal handelen (...), leidt het op deze manier wel tot leeftijdsdiscriminatie en dat is verboden ^[6].


Slagkracht

Of flexwerkers echt wat opschieten met aanpassing van de wet door Donner of de FNV is twijfelachtig. In elk geval zal de FNV als een van de Sociale Partners de kwestie van het voortijdig ontslaan niet al te hoog opspelen, omdat de organisatie zich al diep heeft ingegraven in de economische doctrines van dit polderland. De Nederlandse vakbeweging wordt geconfronteerd met de flexibilisering van de arbeidsmarkt, de decentralisatie van het overheidsbeleid en de internationalisering van de economie maar heeft geen echt antwoord. Daarbij lukt het nog onvoldoende om jongeren, etnische minderheden en flexwerkers aan zich te binden.

Volgens FNV-beleidsmedewerker Dirk Kloosterboer moet de vakbeweging beter gaan nadenken over de eigen rol in de samenleving. Want haar positie in de overlegeconomie is niet langer vanzelfsprekend. Ze kan leren van ervaringen uit bijvoorbeeld de VS om haar slagkracht te vergroten. In de VS weten sommige bonden nieuwe groepen te mobiliseren en spectaculaire successen te boeken. De vakbeweging moet daarvoor om te beginnen "integrale strategische campagnes" voeren om lastig te organiseren bedrijven en sectoren aan te pakken. Daarnaast moet ze de achterban actiever betrekken bij activiteiten. Ook is het nodig nadrukkelijker stelling te nemen tegen het tegen elkaar uitspelen van bevolkingsgroepen. Verder moeten denktanks worden opgezet die voeding geven aan de maatschappelijke discussie. En moeten er campagnes worden gevoerd rond het lokale economische beleid, dat in Nederland aan belang wint door de nieuwe bijstandswet ^[7].


Anders organiseren?

De vakbeweging moet zich veel meer gaan richten op direkte en aktieve ondersteuning van flexwerkers, zo valt op te maken uit een artikel op de website van Flexmens, een onafhankelijk platform voor autonome cultuur en sociale bewegingen ^[8]. De FNV gaat nog steeds te veel uit van werknemers met vast contract hoewel hun aantal drastisch afneemt. Tegelijkertijd laat de vakbondskoepel de niet-beschermde categorieën werkers (zoals uitzendkrachten en ongedocumenteerden) teveel aan hun lot over, bijvoorbeeld in haar campagne tegen verandering van het ontslagrecht ^[9].

Inmiddels zijn er ook flexwerkers die bij gebrek aan daadwerkelijke ondersteuning door de bond zichzelf organiseren. Samen met syndicalistische activisten dwingen ze bazen die het te bont maken om contractuele afspraken na te komen. Zo werd een Thais restaurant in Amsterdam in 2005 gedwongen 1200 euro achterstallig loon te betalen aan een voormalig werknemer ^[10].

Volgens Jan Müter van Searchweb zou de eigenaar duurder uit zijn geweest indien het via de rechtbank zou zijn uitgevochten. Vaak is deze benadering een oplossing voor mensen zonder verblijfsvergunning die uitzetting riskeren indien ze naar een rechter stappen. Hij denkt dat de autonome handelswijze een uiterst middel is, dus voor mensen die helemaal klem zitten. In het verleden stelde Müter de FNV Horecabond voor om een inloopcentrum te openen in het centrum van Amsterdam. Daar zouden kwetsbare flexwekers ervaringen kunnen uitwisselen en aan elkaar kunnen doorgeven welke werkgever personeel zoekt. De Horecabond gaf hieraan echter geen gevolg en nu komen de mensen noodgedwongen nog steeds bijeen in een of andere McDonald's vestiging...


Noten:
[1] http://www.jur.uva.nl/hsi/publicaties.cfm/B4E7D771-1321-
B0BE-68C15F5A71CB0257
[2] Op verzoek van het ministerie van SZW voerden het Hugo Sinzheimer Instituut (UvA) en TNO Kwaliteit van Leven een tweede evaluatie uit van de Flexwet, onder meer op basis van een grootschalige enquête onder werkgevers en onder flexwerkers. Hun rapport kwam in maart 2007 uit (http://www.jur.uva.nl/hsi/object.cfm/objectid=B4E91291-1321-B0BE
-68072444C6F0115A/download=true).
[3] "Jongere voelt zich wegwerpmedewerker," door Arie van der Pijl, 21 augustus 2007 (http://www.fnvbondgenoten.nl/branches_bedrijven/branches/handel/supermarkten/
jongere_wegwerpmedewerker/).
[4] http://www.flexinspectie.nl/
[5] Zie "Op speurtocht met de Flexinspectie - FNV Jong in actie! Eindelijk!" (http://www.solidariteit.nl/extra/2007/fnv_jong_in_actie.html). Deze zogenoemde flexinspectie in de supermarktsector krijgt binnenkort een vervolg in de horeca en bij uitzendbureaus.
[6] Zie de relevante uitspraak van de Commissie Gelijke Behandeling: http://www.fnvbondgenoten.nl/site/branches_bedrijven/branches/handel/supermarkten/
254806/CGBLeeftijduitslag.pdf.
[7] "Buitenlandse inspiratie voor vernieuwing vakbeweging," door Dirk Kloosterboer, 12 juni 2005 (http://www.solidariteit.nl/ingezonden/2005/Buitenlandse_inspiratie_voor_vernieuwing
_vakbeweging.html).
[8] In "Lieve vakbond, ik mis je," (http://www.flexmens.org/drupal/?q=Lieve_vakbond_ik_mis_je).
[9] "FNV voert kansloze campagne tegen 'flitsontslag'" (http://www.flexmens.org/drupal/?q=fnv_voert_kansloze_campagne_tegen_flitsontslag).
[10] "Restaurant gedwongen om achterstallig loon te betalen" (http://squat.net/aga/artikelen_arbeid/phuket_fnv_lokaal.html).