(door: Rob Bleijerveld)

De proef bij C1000 wordt uitgevoerd in nauwe samenwerking met de Rabobank en de KPN. C1000 voorzag honderd klanten van een mobiele telefoon met een speciale chip (RFID ^[1]) waarmee het mogelijk is op korte afstand draadloos gegevens uit te wisselen. Bij het afrekenen houdt de klant de telefoon bij het PIN-apparaat, toetst haar code in en het benodigde bedrag wordt automatisch overgemaakt. Het systeem laat ook toe dat de opbrengst van lege flessen, spaarzegeltjes en betaalkaarten op de telefoon(rekening) wordt bijgeschreven. De proef is volgens C1000 vooral bedoeld om feedback van klanten te krijgen ^[2].

Ontwikkeling

Op maandag 27 augustus begint in de Koopgoot in Rotterdam een tweede, vergelijkbare, proef: 1000 consumenten kunnen dan mobiel en contactloos betalen met het betaalsysteem Payter. Dit systeem is echter niet direct gekoppeld aan het reguliere PIN-systeem, dus moeten de klanten eerst de chip in hun telefoon opladen met een tegoedbedrag ^[3].

Volgens de woordvoerder van het C1000-project vullen deze en andere proeven elkaar aan. Het C1000-project zou de eerste toepassing in Nederland zijn (en een van de eerste in Europa) waarbij een mobiele telefoon draadloos aan de PIN-toepassing wordt gekoppeld. In het buitenland wordt het betalen met een mobieltje al langer toegepast (zoals het betalingssysteem Felica van Sony in Japan).

Concurrentiepositie

De introductie en het gebruik van deze chiptechniek in supermarkten heeft als doel de verbetering van hun concurrentiepositie. De techniek maakt het aanhouden van (een deel van het) kassa-personeel 'overbodig'. Verder kan op elk moment van de dag worden nagegaan waar de (bestelde) goederen zich bevinden (in fabriek of groothandel, onderweg, in winkelopslag of al op het schap). Ook kan de inkoop beter worden afgestemd op de klantvraag en het bindt de klant aan de winkelformule. Tegelijkertijd kunnen zowel de klant (koopgedrag, winkeldiefstal) als de werknemer (loyaliteit, inzet, sabotage of diefstal) beter in de gaten worden gehouden ^[4].

De calculerende burger

Het zal vooral de calculerende burger zijn - en dan met name de draagkrachtige en gehaaste tweeverdiener - die hierdoor wordt aangetrokken. Er is minder tijd nodig voor het winkelen en het RFID-mobiel levert tijdens het winkelen allerlei gegevens aan over de aangeboden producten. Tevens krijgen kredietwaardige en trouwe klanten allerlei prijskortingen en kadootjes.

Gevolgen

Het gaat de supermarkten natuurlijk vooral om het eigen gewin. De efficiëntere productie, distributie en levering en de arbeidskostenbesparingen hebben echter grote nadelen voor anderen. Het zal bijvoorbeeld leiden tot meer concurrentie voor de kleinere supermarkten en tot hogere kosten voor (kleinere) producenten. Onder het personeel zullen meer ontslagen vallen en waarschijnlijk zal een deel van de ontslagenen ingeruild worden tegen goedkopere, flexibelere nieuwe arbeidskrachten. Verder zal de (ongewenste) controle van de klant en de werknemer ^[5] toenemen. Privacy gevoelige gegevens komen daarbij in handen van particuliere ondernemingen (zonder voldoende toezicht ^[6], en gedekt door een steeds meer opgerekte wet- en regelgeving ^[7]).

De 'doorzichtige' burger

Terwijl overheid en bedrijven het voordeel voor belastingbetaler, burger en consument benadrukken, geven critici aan dat er van alles mis gaat bij de ontwikkeling en toepassing van RFID's. Zo wijzen campagnevoerders er met nadruk op dat deactivering van de RFID-labels niet automatisch plaats vindt wanneer de klant de winkel verlaat met hun boodschappen. Een klant kan dan door het RFID-signaal gemakkelijk buiten de winkel door derden te gevolgd zijn.

Ook is er een waslijst van klachten verzameld rondom de haperende invoering van de chipcard voor het openbaar vervoer in Rotterdam die ook met een RFID is uitgerust ^[8].

In feite gaat het bij de RFID-ontwikkeling, het beoogde gebruik ervan en de afgeleide toepassingsgebieden om wéér een stap in de richting van meer controle van burgers ^[9][10]. Meer over de falende bescherming van privacy en de kwalijke gevolgen van RFID's is onder meer te vinden op de website http://www.bigbother.eu/

Verzet

Groepen die strijden voor mensenrechten en voor privacyrechten zijn al jaren fel gekant tegen RFID. Ook actvisten en hackers bljven niet met de armen over elkaar zitten. Zo is er een firewall ontwikkeld die objecten afschermt tegen binnenkomende signalen van een rfid-zender ^[11]. En worden er huis- en tuin methoden [RB: werking door mij niet onderzocht!] voorgesteld om RFID-verklikkers onschadelijk te maken zoals: een minuutje in de microwave oven bakken of inwikkelen in een flinke laag zilverpapier.

Daarnaast beginnen recentelijk ook technische experts en rechtskundigen hun bezorgdheid te uiten over de veiligheid van de technologie ^[12]. Zo bewees een Duitse beveiligingsexpert dat het stelen persoonlijke gegevens van een paspoort chip heel gemakkelijk is voor hackers en ID-dieven. Het lukte hem zelfs om een kloon te maken van zo'n chip ! ^[13].


Noten:
[1] Radio Frequency IDentification technology. Andere toepassingen waarbij de RFID-techniek wordt gebruikt: het implantering onder de huid van een chip bij bezoekers van een Rotterdamse Disotheek en bij Amerikaanse ziekenhuispatiënten; het zogenaamde belparkeren; opname in paspoorten en de OV chipcard (landelijke invoering in 2010 !).
[2] "Supermarkt test betalen met mobieltje", door Thijs Doorenbosch, 23 augustus 2007 (http://automatiseringgids.sdu.nl/ag/nieuws/nieuws/toon_nieuwsbericht.jsp?di=347036).
[3] "C1000-proef mobiel betalen begonnen", door Erwin Boogert, 24 augustus 2007 (http://www.emerce.nl/nieuws.jsp?id=2101431&WT.mc_id=rss).
[4] Al in een vroeg stadium werd de RFID-techniek gecombineerd met optische volgtechnieken zoals Automatic Target Recognition en Automatic Target Tracking. Beide technieken zijn afkomstig uit de oorlogsindustrie en kunnen materiaalverlies en sabotage tegengaan. Het kan ook worden gebruikt om het gezicht van de consument te koppelen aan het product wat is gekocht of van de werknemer aan de producten die zij vervoert (zie: "Beyond RFID: Tagging Integrated with Image-based Object Tracking", 13 oktober 2004 (http://www.cstcorp.com/Beyond%20RFID%20Whitepaper%2010.12.04.pdf).
[5] Personeelsleden aan de bagage-band van de Italiaanse luchthaven Malpensa zouden de RFID-controles hebben gesaboteerd door het afplakken van de elektronische ogen met kauwgom en plakband en door koffers dwars te plaatsen op de band. Het werktempo zou veel te hoog liggen in de vakantieperiode... (Volgens de vakbonden hebben de afhandelingbedrijven echter verzuimd om op toijd extra personeel aan te trekken). "Chaos en trots duelleren bij (RFID) bagageafhandeling", door Ferdi den Bakker, 8 augustus 2007 (http://www.logistiek.nl/nieuws/id5161-Chaos_en_trots_duelleren_bij_RFID_bagageafhandeling.html).
[6] Bijvoorbeeld bij het recente Google-schandaal over het bewaren van gegevens van internetgebruikers. Zie: "Privacy wordt gewoon handel", 25 mei 2007 (http://www.quotenet.nl/2007/05/25/113020.php).
[7] Bijvoorbeeld in het geval van de overdracht (en opslag) van vluchtgegevens van Europese burgers aan (en door) de VS en het schandaal rondom de interbancaire dienst Swift.
[8] "Wat zijn de problemen met de OV-chipkaart?", door GroenLinks Rotterdam, juli? 2007 (http://www.ov-chipklacht.nl/site/198/index.html).
[9] Zie bijvoorbeeld het artikel "9 en 15 februari: tv-documentaire 'RFID, de slimme Revolutie'" (http://www.supermacht.nl/index.php?option=com_content&task=view&id=76&Itemid=59) en de aanwezige links voor meer achtergrondinformatie.
[10] Zie ook: "Paspoort en privacy," door David Vervoort, 31 augustus 2006 (http://eurodusnie.nl/landelijk/paspoort-en-privacy-4.html).
[11] Het RFID Guardian Project. Zie: "Made in Holland: RFID Firewall", door Ronald Rovers, 9 mei 2007 (http://rfid.emerce.nl/2007/05/made_in_holland.html).
[12] "Backlash against RFID is growing", door Chris Zappone, 21 mei 2007 (http://money.cnn.com/2007/05/21/technology/rfid/).
[13] "RFID passports vulnerable to sabotage. ID theft a doddle", door Nick Farrell, 13 augustus 2007 (http://www.theinquirer.net/default.aspx?article=41651).