Afgelopen week blokkeerden Britse boeren gedurende korte tijd een distributiecentrum van supermarktconcern Tesco in Nursling, bij Southampton. Het was een waarschuwingsaktie gericht aan alle Britse supermarkten vanwege de te lage prijzen die de boeren voor hun melk krijgen. Organisator Farmers for Action dreigt met akties in het hele land.

(door Rob Bleijerveld) 

In de nacht van 21 op 22 oktober blokkeerden bijna honderd Britse boeren een distributiecentrum van supermarktconcern Tesco in de buurt van Southampton. Ze protesteerden daarmee tegen de (te) lage prijzen die ze van de Britse supermarkten krijgen voor hun melk. Na een paar uur werd de aktie onder dreiging van politie-ingrijpen beëindigd. De organisatie Farmers for Action (FfA), die deze aktie coördineerde, eist een eerlijke prijs van alle supers. Voor Tesco zou dat een verhoging van de inkoopprijs met 2 tot 3 pence per liter betekenen. De blokkade-aktie had gevolgen voor de belevering van melk en melkproducten aan Tesco-supermarkten in een groot deel van zuidwest Engeland. 

FfA-voorzitter, Handley, zei dat de melkveehouders de wanhoop nabij zijn gezien de enorme kostenverhogingen voor winterveevoer waarmee ze worden geconfronteerd. "We kunnen niet doorgaan zoals het nu gaat. Elke dag sluit ergens in het land een boerderij, aldus Handley. Hij gaf aan dat Tesco de eerste was waar ze zich op hebben gericht, maar dat alle andere retailers in de komende weken en maanden ook kunnen bezoek verwachten. Melk wordt volgens hem zo goedkoop mogelijk ingekocht door de supers, hetgeen neerkomt op het subsidiëren van de consumenten door de boeren. Handley: "There are millions and millions of pounds in the food chain which are finding their way into the pockets of others rather than being passed back to the people who do all the hard work." Hoewel enquetes uitwijzen dat de consument bereid is meer te betalen voor een liter melk mits het extra geld daadwerkelijk naar de boeren gaat, is het niet de bedoeling van de aktievoerders dat de consumentprijzen stijgen. Handley: "We are not demanding more money from customers but we want to get the message across that the supply chain has plenty of money to pass down a fair price to the primary producer." 

Een CEO van Tesco, Lucy Neville-Rolfe, zei dat Tesco al een relatief hoge prijs betaalt voor een liter melk, en dat het bedrijf zich ervoor zal blijven inzetten dat de melkveehouders die Tesco beleveren een eerlijke prijs krijgen voor hun melk, een prijs die boven de kostprijs ligt [1].

Farmers for Action dreigt met akties in het hele land als niet (snel) aan de eisen wordt voldaan. En dat zal naar verwachting de belevering van supermarkten voor de kerstdagen danig in de war kunnen schoppen.
Farmers For Action werd 10 jaar geleden opgericht om campagne te voeren tegen het misbruik van inkoopmacht door supermarkten. Er volfgden toen een aantal effectieve blokkade-akties. De reden van oprichting was de grote ontevredenheid met de wijze waarop de meer gevestigde organisaties de melkveehouders vertegenwoordigen [2].

EU: funktioneren van voedselketen, en melkmarktbeleid

In de akties wordt gerefereerd aan de discussie binnen de EU over het funktioneren van de voedselketen [3]. In 2009 deed de Commissie voorstellen om te komen tot een "beter werkende voedselvoorzieningsketen in Europa". Op 7 september namen de leden van het Europese Parlement een rapport aan van José Bové (bekend van akties tegen gentech en McDonalds in Frankrijk) waarin concrete voorstellen staan om misbruik van machtsposities, oneerlijke handels- en contractuele praktijken en betalingsachterstanden door supermarkten te bestrijden en om de positie van de producent op de voedselmarkt te verbeteren. Men vindt het noodzakelijk dat de onderhandelingsposities van boeren, distributeurs en de voedselindustrie weer in evenwicht worden gebracht zodat er sprake kan zijn van eerlijke concurrentie in de voedselkete met als uitgangspunt eerlijke inkomsten voor boeren en transparante prijzen voor consumenten. De leden doen een beroep op de Commissie om wetsvoorstellen in te dienen om de ontwikkeling van dominante marktposities in de voedselvoorzieningsketen te beperken. Bedrijven die de voorschriften niet naleven moeten "aan de schandpaal worden genageld" en er moeten straffen worden ingevoerd.

Ook op een ander Europees beleidsterrein gaat het over de inkomens van de boeren. De Europese Commissie heeft namelijk de intentie om de melkmarkt (verder) te liberaliseren. Het voorgesteld beleid dreigt de situatie van de meeste Europese boeren in de komende jaren verder te verslechteren en tegen de plannen wordt dan ook de laatste jaren heftig geprotesteerd.

Op 20 oktober vergaderden de Europese landbouwministers in Straatsburg over het toekomstige beleid ten aanzien van de Europese melkveehouderij. Melkveehouders uit heel Europa voerden op die dag aktie [4]. De European Milk Board eiste namens hen "aanpassing van de marktregels die een intelligent marktmechanisme en een kostendekkende prijs mogelijk maken. Centraal daarbij staat het creëren van een toezichthoudend orgaan dat de gevraagde hoeveelheid op de markt vaststelt en de productie hierop aanpast." De boeren willen geen subsidie maar een goedwerkend volumereguleringssysteem voor de hele zuivelmarkt, zodat de verkoop van hun melk een rendabele bedrijfsvoering mogelijk maakt. Ze roepen daarbij het Europees Parlement op zich uit te spreken voor hun alternatief en de Commissie-plannen te blokkeren.

Noten:
[1] In maart dit jaar besloot supermarktconcern (en Wal-Martdochter) ASDA om minder melk te betrekken van de Arla Foods Milk Partnership. Dat betekende dat zo'n 200 boeren sinds april (een deel van) hun ASDA-melkpremie kwijt zijn en dat ze sinds die tijd veel minder voor hun melk krijgen via ARLA. Meer hierover in "Asda ditches 200 UK dairy farmers," Farmers Guardian, 10 maart 2010 en "Arla to cut milk price," Farmers Guardian, 24 maart 2010.
[2] In Nederland zijn een tweetal vergelijkbare organisaties actief, de Nederlandse Melkveehouders Vakbond en de Dutch Dairy Board.
[3] Meer over deze kwestie in:
- "Commission proposes concrete actions to improve functioning of the food supply chain in the EU," EC, 28 oktober 2009.
- "Commissie-plan voor efficiëntere werking voedselketen goed voor kleine boeren en telers?,” Supermacht, 3 november 2009.
- "NMa laat (kleine) producenten in de kou staan bij onderzoek naar funktioneren van voedselsector," Supermacht, 12 december 2009.
- "11,17 en 18 februari: openbare hoorzittingen van de Tweede Kamer over prijsvorming in de voedselketen,” Global Europe: Voor Wie?, 3 februari 2010.
- "Nieuwe EU-wetgeving moet voor transparante voedselprijzen zorgen, zeggen Europarlementsleden," EP, 7 september 2010.
[4] Zie: "Duizenden melkveehouders demonstreren vandaag bij het Europees Parlement in Straatsburg,” NMV, 20 oktober 2010.
Voor meer achtergrond: "Landbouwministers weigeren melkquota's te verlagen; melkveehouders beraden zich op aktie," Supermacht, 9 september 2009.

Bronnen:
- "Farmers disrupt deliveries in Tesco milk price protest," This is Dorset, 23 oktober 2010.
- "Supermarket chain is target of tractor protest," Daily Echo, 22 oktober 2010.
- "Fury as farmers blockade Tesco depot," Farmers Guardian, 22 oktober 2010..
- "Eerste Britse boerenactie in jaren," Agrarisch Dagblad, 23 oktober 2010.
- "Britse Tesco verhoogt melkprijs voor boeren," Agrarisch Dagblad, 17 september 2010.