Op vrijdag 29 mei schilderden activisten van Milieudefensie het logo van Ahold op de gevel van het hoofdkantoor van het bedrijf groen. Met deze symbolische ‘greenwash’ klaagden ze aan dat de onderneming zich verschuilt achter de zogenaamde 'Ronde Tafel voor verantwoorde soja' (de RTRS). Een dag eerder werd namelijk in het kader van deze Rondetafel in Brazilië een aantal criteria afgesproken die de industriële sojateelt het stempel 'verantwoord' moeten geven. Milieudefensie roept AH - dat deelneemt aan de RTRS - op om echte stappen te zetten om de 'foute veevoersoja' daadwerkelijk uit te bannen.

Ook andere groepen voeren campagne tegen de RTRS en zullen ondanks deze uitkomst daarmee doorgaan.

Milieudefensie

In 2003 trad Milieudefensie toe tot de Nederlandse Sojacoalitie, een samenwerkingsverband waarvan destijds onder meer Cordaid, Icco, Kerk in Actie, Natuur en Milieu en het WNF deel uitmaakten. Vijf jaar lang spreken de organisaties Albert Heijn en andere Nederlandse bedrijven aan op de problemen rond de sojateelt in Zuid-Amerika. De vele rapporten, artikelen, brieven, debatten en oproepen ten spijt blijft supermarktconcern Albert Heijn - een belangrijke afnemer van producten die zijn geproduceerd met 'foute soja' - ontkennen dat er problemen zijn met de sojateelt voor natuur, milieu en menserechten (zie: "Albert Heijn en soja: veelgestelde vragen"). Het bedrijf weigerde ook stappen te zetten richting alternatieven zoal het zorgen voor meer vleesvervangers in de schappen, voor beter veevoer en verantwoord vlees. 

Begin dit jaar werd de druk op AH opgevoerd: Milieudefensie startte op 11 maart 2009 de campagne "Het drama achter goedkoop vlees" waarmee ze Albert Heijn wil bewegen oerwouden in Zuid Amerika te redden. Pas nu kwam er enige reactie van betekenis. Zo schreef het bedrijf op 12 maart een brief met inhoudelijke opmerkingen en 17 maart een brief waarin gedreigd wordt met juridische stappen tegen Milieudefensie. Op 19 maart corrigeerde Milieudefensie enkele misverstanden en gaf aan door te zullen gaan met de campagne totdat AH echte verbeteringen realiseert. 

Rond 24 maart gaf Albert Heijn aan af te zien van gerechterlijke stappen tegen Milieudefensie en nodigde de organisatie uit voor overleg. Deze accepteerde het aanbod en schortte alle akties voor een periode van 4 weken op. Volgens Milieudefensie wilde het supermarktconcern een aantal zaken verder uitzoeken om te kijken in hoeverre de eisen van Milieudefensie haalbaar zijn. "Op alle voor Milieudefensie relevante sporen – verschuiving van dierlijke naar plantaardige eiwitten, inzetten op Europees veevoer, en steekhoudende duurzaamheidscriteria voor de resterende soja – heeft Albert Heijn openingen geboden." 

Een maand later wordt het overleg afgebroken door Milieudefensie als blijkt dat "Albert Heijn uiteindelijk niet wilde beloven om binnen maximaal vijf jaar geen vlees meer te verkopen dat is gebaseerd op foute veevoersoja." Volgens de organisatie is gebleken dat Albert Heijn onvoldoende bereid is zich in te zetten voor een oplossing van het drama achter goedkoop vlees: "Veel toezeggingen van het bedrijf blijven vaag of zetten geen zoden aan de dijk. Daarop heeft Milieudefensie de supermarkt nogmaals gevraagd om eenduidig aan te geven of die bereid is om binnen maximaal vijf jaar geen vlees meer te verkopen dat is gebaseerd op fout veevoer. Albert Heijn weigerde dat." Milieudefensie besloot daarom haar publiekscampagne voort te zetten. 

Campagneleider Wouter van Eck van Milieudefensie: “Veel mensen verwachten dat Albert Heijn kwaliteitsproducten biedt. Helaas klopt dit niet, er schuilt een drama achter het goedkope vlees in de schappen. Kennelijk moeten we samen de druk op Albert Heijn opvoeren om de ontbossing voor fout veevoer alsnog te stoppen.” 

In mei meldde de milieuorganisatie dat ze tienduizenden Albert Heijn-klanten heeft gemobiliseerd via de speciale website www.stopfoutveevoer.nl, radiospotjes en een tour langs AH-filialen. De supermarkt wil echter nog steeds niet toezeggen om te stoppen met het gebruik van fout veevoer. 

RTRS

Op 28 mei besloten de bij de RTRS aangesloten bedrijven en organisaties (waaronder het Wereldnatuurfonds en Solidaridad, die met stevige financiële steun van de Nederlandse overheid daar een leidende rol spelen) tot een door de industrie hanteerbare definitie van 'verantwoorde soja'. Na vier jaar praten moet geconcludeerd worden dat de deelnemende bedrijven geen verbeterstappen wilden afspreken nu de grootschalige teelt van genetisch gemanipuleerde soja met een overmatig gebruik van bestrijdingsmiddelen het predikaat 'verantwoord' krijgt. Het is een overwinning voor de agrochemische multinationals die deelnemen aan de Rondetafel.  

Andere critici

De organisaties ASEED Europe en Corporate Europe Observatory zijn ook al langere tijd actief tegen de RTRS. Zij steunen het project La Soja Mata ("De soja die doodt") waarin wordt samengewerkt met organisaties van door de sojateelt getroffen mensen in Paraguay en Argentinië. (Voor beeldverslagen: zie www.lasojamata.org.) Om een breder Nederlandstalig publiek te informeren over de vérstrekkende gevolgen van de sojateelt is daarnaast de website www.gifsoja.nl opgezet. Meer over het Gifsoja-initiatief en de petitie tegen de RTRS is ook te vinden in "‘Verantwoorde’ soja vanaf mei 2009?" op supermacht. 

Op 22 april 2008 brachten Corporate Europe Observatory, ASEED Europe en een paar andere organisaties een rapport uit over de Round Table on Responsible Soy en haar poging om onverantwoorde en sociaal en ecologisch schadelijke sojaproductie te legitimeren. Dit was aan de vooravond van de derde conferentie van de RTRS in Buenos Aires. In het rapport wordt geconcludeerd dat de RTRS niets zal doen om de uitbreiding van de soyproductie tegen te gaan die leidt tot de vernietiging van kleinschalige boerenbedrijven en van natuurlijke ecosystemen: "Hun voorstellen bevatten zwakke uitgangspunten die het gebruik van genetisch gemanipuleerde soja toestaan en ze ontberen de benodigde monitoring of handhaving. Daarom zullen de zogenaamde “verantwoorde” producenten in die opzet weinig hoeven te veranderen aan hun praktijken." Het rapport is getiteld "The Round Table on Ir-responsible Soy - Certifying Soy Expansion, GM Soy and Agrofuels (A briefing on the impacts of the Round Table on Responsible Soy, by ASEED Europe, Base Investigaciones Sociales, Corporate Europe Observatory, Grupo de Reflexión Rural and Rain Forest Action Network) en is hier te vinden. 

Open brief aan de RTRS

In april 2009 tekenden ruim 60 wereldwijd actieve maatschappelijke organisaties een open brief aan de Round Table on Responsible Soy en riepen de deelnemers op hun overleg te stoppen. De RTRS wordt afgewezen omdat het is gericht op het legitimeren van de productie van genetische gemanipuleerde soja, uitgaat van uitbreiding van soja monoculturen, en van het doorgaan met toebrengen van schade aan belangrijke bossen en andere ecosystemen, en geen rekening houdt met de bestaande sociale problemen, gezondheidsproblemen en mensenrechten.

Onder de ondertekenaars bevinden zich Friends of the Earth International, FIAN International, de Global Forest Coalition, de Scottish Green Party, de Soja Alliantie, de Soil Association, Via Campesina European Coordination, GM Freeze en GMWatch. Zie: "'Responsible' soy process must be abandoned -- International call". 

Actie tegen het WNF

Op 19 mei voerden activisten van ASEED Europe een ludieke actie tegen het Wereldnatuurfonds wegens haar dubieuze rol. De actie vond plaats bij het Nederlandse kantoor in Zeist en de eis van de actievoerders was dat het WNF haar steun aan een nieuw 'verantwoord' label voor genetisch gemanipuleerde 'RoundupReady' soja opzegt.

Formeel spreekt het WWF zich uit tegen genetisch gemanipuleerde soja maar de organisatie is wel een van de oprichters van de RTRS. Tijdens de aktie bij gingen de actievoerders in discussie met WWF-directeur van de Gronden doe volhield dat het WWF meer invloed kan uitoefenen door in de Ronde Tafel te blijven. In antwoord daarop zeiden de bezoekers dat WWF zich al in een erg geisoleerde positie bevindt, en dat er in productielanden nagenoeg geen maatschappelijk draagvlak is voor de RTRS. Van de Gronden wilde niet ingaan op de vraag hoe het WWF haar steun aan een 'verantwoord' label voor GM soja uit gaat leggen aan het publiek en aan haar donateurs. Hij zei dat we dat aan hem moesten overlaten. Ook wilde hij niet in detail treden over wat voor het WWF een acceptabel resultaat van de Campinas conferentie zou zijn. 

Tijdens de actie probeerde de 'Monsanto' circusdirecteur de Panda over te halen om de 'Verantwoorde Soja' verklaring te ondertekenen. Deze verklaring eindigt met de woorden: "Hiermee verklaar ik GM RoundupReady soja voor VERANTWOORD!" De Panda was het hier echter duidelijk mee oneens, en weigerde zijn poot te zetten. Intussen besproeiden figuren in witte pakken een gezonde dosis 'Roundup' op de kantoorplanten. Drummers en flyer-verspreiders informeerden de WWF-medewerkers in het
gebouw. 

Rapport over de gifpraktijken in Paraguay

In dezelfde week waarin de RTRS zijn criteria vaststelde kwam Corporate Europe Observatory (CEO) met een rapport over de praktijken van het gifsproeien over de soja plantages in Paraguay, en de gevolgen daarvan.

Grupo Desarrollo Agricola Paraguay (Grupo DAP) is een Paraguayaans bedrijf dat beweert leider te zijn in maatschappelijk verantwoordelijk ondernemen. Een van zijn managers is vice-president van de Round Table on Responsible Soy (RTRS).

Onderzoekers van CEO bezochten enkele gemeenschappen in de provincie San Pedro waar Grupo DAP actief is om te zien wat de gevolgen zijn van de teelt van "verantwoorde soja". Het verzet van de lokale mensen tegen de soja-aanplant is daar heel sterk door de desastreuze gevolgen die het sprayen met RoundupReady van Monsanto heeft op de gezondheid van de bewoners. Maar de strategie van DAP om dit verzet tegen het grootschalige gebruik van onkruidverdelger van datzelfde Roundup te breken is juist het opzetten van projecten voor kleine boeren waarbij industriele landbouwmethoden worden geintroduceerd die uitgaan van het gebruik van Roundup. De keuterboeren worden ook afhankelijk gemaakt van van dure grondstoffen en hoge internationale marktprijzen. Verder leidt het gebruik van Roundup door enkelingen tot besmetting van andere gebieden hetgeen tot onderlinge conflicten leidt. 

De RTRS steunt met haar 'verantwoorde' sojacriteria de uitbreiding van de soja-aanplant in Paraguay. En de genetisch gemanipuleerde soja die is behandeld met Monsanto's RoundupReady heet in die opzet ook 'verantwoord' te zijn ... ondanks de aantoonbare schade die de teelt oplevert. De RTRS-criteria zijn over de hele linie genomen erg zwak en zijn volgens CEO gebaseerd voor een groot deel gebaseerd op het samengaan met de nationale wet- en regelgeving. Tegelijkertijd worden de nationale wetten echter aangepast en minder streng gemaakt zoals in het geval van pesticide-wet van Paraguay. Hierdoor kunnen de bedrijven doorgaan met het legaal telen van "verantwoorde" soja. De RTRS-certificatie levert de deelnemende industrie een 'greenwash' op zodat ze de problemen die (mede) door hen worden veroorzaakt hoeven aan te pakken.

Soja en Europese agrobrandstoffen

Behalve als veevoer ten behoeve van de Europese vlees- en zuivelproductie wordt de genetische gemanipuleerde soja uit Latijnamerika ook verwerkt tot agrobrandstoffen die naar de EU worden uitgevoerd. De Unie gaat - ondanks de bekende en ingrijpende sociale en ecologische gevolgen van de soja-teelt - gewoon door met het stimuleren van de ontwikkeling van deze teelt, onder andere op basis van met Europees belastinggeld gefinancierd onderzoek.

CEO beschreef op 27 mei in een artikel ("Agrofuels and the EU Research Budget: public funding for private interests") hoe de industrie wordt bevoordeeld met deze onderzoeksfonden en hoe ze heeft meegeschreven aan de Europese Strategische Onderzoeks Agenda waarin de criteria voor het onderzoek zijn opgenomen.

De industrie heeft gepriviligeerde toegang tot de European Technology Platforms (ETP's) van de Europese Commissie waar hoge ambtenaren de inhoud van onderzoeksprojecten en de financiering ervan bepalen. 

Een van de ETP-fora is het European Biofuels Technology Platform (EBFTP) waarvan niet bekend wordt gemaakt hoe men tot bepaalde keuzen komt en welke deskundigen daarbij een rol speelden. Op deze wijze wordt publiek geld gebruikt om louter ondernemingsbelangen te dienen en wordt voorbij gegaan aan de bredere impact van de productie(uitbreiding) van agrobrandstoffen. 

Corporate Europe Observatory riep daarom op tot de stopzetting van dit EBFTP en heeft een klacht ingediend bij de Europese ombudsman.   

Het CEO-rapport is getiteld "‘Responsible Soy’ in Paraguay: Grupo DAP and the advancement of soy monocutures in San Pedro," en is hier te vinden. 

Bronnen:
- “Voorgeschiedenis Albert Heijn en soja ,” Milieudefensie, 19 maart 2009
- “Albert Heijn en Milieudefensie om de tafel over fout veevoer,” Milieudefensie, 24 maart 2009
- “Overleg Albert Heijn en Milieudefensie in beslissende fase ,” Milieudefensie, 27 maart 2009
- “Milieudefensie hervat campagne over vlees - Albert Heijn weigert afdoende stappen tegen fout veevoer ,” Milieudefensie, 24 april 2009
- “Albert Heijn laat kansen liggen door ‘greenwash’ foute soja ,” Milieudefensie, 29 mei 2009
- "Round Table set to certify damaging soy, new report shows", Persbericht ASEED Europe, Corporate Europe Observatory et al, 22 april 2008 Press release, Buenos Aires/Asunción/Amsterdam, Tuesday 22nd April 2008
- "Responsible" soy process must be abandoned -- International call ,” april 2009
- “Gifsoja-actie bij het Wereld Natuur Fonds ,” 20 mei 2009
- “'Responsible Soy' in Paraguay: Grupo DAP and the advancement of soy monocultures in San Pedro ,” 27 mei 2009
- “Agrofuels and the EU Research Budget: public funding for private interests ,” 27 mei 2009