A SEED wil in Nederland voedselkooperaties (VersVoKo's) opzetten, naar Belgisch voorbeeld. Kleine groepen van buren, collega's of lokale Transiton Town-groepen organiseren zich daarbij en maken afspraken met lokale producenten over de afname van verse groente en fruit. A SEED verzorgt de komende maanden introductiebijeenkomsten over deze VersVoko's en biedt aan beginnende groepen te adviseren, begeleiden en te coöordineren. Het is een onderdeel van het streven naar een beweging tegen onwenselijke ontwikkelingen op voedselgebied en voor onafhankelijke voedsel-initiatieven.

(door Elly Janssen en Linda Coenen, A SEED)

(overgenomen van ZOZ van Omslag, 1 juli 2010, nummer juli/aug 2010)

Al meer dan 10 jaar voert A SEED actie tegen milieu- en rechtsvaardigheidsproblemen in de landbouw. Dit jaar heeft de campagne twee nieuwe speerpunten gekregen. Via onze strijd tegen genetische manipulatie kwamen we bij het patenteren van zaden en monopolisering van ons voedsel. In antwoord hierop werken we aan een voedselvoorziening, die onafhankelijk is van multinationals en olie.

Afgelopen maanden heeft A SEED een infotour door Nederland gedaan om te vertellen hoe een klein aantal chemiebedrijven, aangevoerd door Monsanto, bezig is ons voedsel te monopoliseren. Veel mensen hebben al de film De Wereld volgens Monsanto gezien en kennen het bedrijf van de genetisch gemanipuleerde landbouwgewassen, onkruidgif Roundup en van intimidatiepraktijken jegens boeren.

Industriële gewassen

Monsanto is het stereotype voorbeeld van een bedrijf dat landbouwchemicaliën verkoopt en op een bepaald moment zaadbedrijven is gaan opkopen. Zo kon het de eigen gentechgewassen in combinatie met landbouwgif verkopen en de omzet verder vergroten. Wat veel mensen niet weten, is dat Monsanto ook in Nederland zit. Nederland loopt wereldwijd voorop in de markt voor groentezaden, al horen de Nederlandse kweekbedrijven niet tot de top van de wereldranglijst van zadenleveranciers. Die lijst wordt aangevoerd door de multinationals Monsanto, Syngenta en Pioneer/DuPont.

Het zijn vooral 'industriële gewassen' waarin deze zich specialiseren: koolzaad, soja, maïs en katoen. Dat zijn gewassen die op grote schaal, met veel gebruik van kunstmest, bestrijdingsmiddelen en fossiele brandstof geproduceerd worden. Bovendien gebeurt bijna alle gentechteelt met deze gewassen.

Via tal van overnames begeven de multi's zich nu ook op het gebied van groentezaden. In Nederland zijn drie groentezaadbedrijven opgekocht door Monsanto. Deze bedrijven verkopen nu nog zaden van gangbare paprika's, tomaten, komkommers, aubergines, maar zouden in de toekomst ook gentechvarieteiten kunnen verkopen.

Geen patent op zaden!

Het tweede doel van A SEEDs 'Monsanto-tour' was het ondersteunen van de campagne 'Stop Monsanto-sering van ons voedsel' van de No Patents on Seeds-coalitie. Biotechbedrijven claimen in toenemende mate patenten (octrooien) op genetisch gemanipuleerde gewassen en op andere innovatieve veredelingsmethoden. In Europa doen ze dat bij het Europees Octrooi Bureau (EOB).

In principe zijn octrooien op leven verboden, maar door fanatiek lobbywerk en dankzij de uitvinding van genetische manipulatie van planten kwam daarin verandering. Inmiddels probeert de biotechindustrie ook gangbare gewassen te octrooieren. Momenteel zijn octrooiaanvragen voor een gewone broccoli en tomaat in behandeling.

Rond 20 juli zal het EOB de octrooien definitief erkennen of afwijzen. Dit besluit gaat de toekomst van ons voedsel bepalen. Er liggen bijvoorbeeld 150 octrooiaanvragen van Monsanto, waaronder op vlees van varkens die RoundupReady-soja hebben gegeten. Zo worden niet alleen boeren verder afhankelijk van de zaadindustrie, maar kan de mensheid voor voedselvoorziening straks aangewezen zijn op deze bedrijven. De 'Stop Monsantosering'-campagne brengt mensen hiertegen in beweging. Tot nu toe heeft 'No Patents on Seeds' ontwikkelingen op dit gebied tegen weten te houden.

Van 19-21 juli organiseert No Patents on Seeds bij het EOB in Munchen een internationale conferentie en manifestatie. A SEED gaat er heen. Neem contact op als je mee wilt. Op www.no-patents-on-seeds.org kun je de Stop Monsantosering-petitie tekenen.

Bouwen aan onafhankelijke voedselvoorziening

In heel Europa organiseren boeren en consumenten zich om de diversiteit en onafhankelijkheid van de industrie in ere te herstellen. Zadenuitwisseling, actiegroepen, eigen distributieketens enzovoort worden gecreeërd. Wie een indruk wil krijgen van de enorme verscheidenheid aan initiatieven op het gebied van zaden, moet de website van Save Our Seeds maar eens bekijken. In Nederland zet bijvoorbeeld Stichting Zaadgoed zich in voor het behoud van biodiversiteit in de landbouw en biologische rassen.

Maar niet alleen zaaizaad moet onafhankelijk worden van de mondiale industrie. Dit geldt voor de hele keten van voedselproductie, -distributie en -consumptie. De noodzaak van meer lokale voedselvoorziening blijkt namelijk ook uit andere ontwikkelingen. De industriele landbouw is verantwoordelijk voor 30% van de CO2-uitstoot en draagt aanzienlijk bij aan klimaatverandering. Ook is onze huidige voedselvoorziening afhankelijk van olie en andere fossiele brandstoffen. Bovendien worden ook het wereldwijde transport en distributie van voedsel gedomineerd door enkele gigabedrijven als Cargill en Ahold die primair gedreven worden door winstbejag.

Voedselsoevereiniteit

A SEED werkt op verschillende manieren aan onafhankelijke voedselvoorziening ofwel voedselsoevereiniteit. A SEED is aangesloten bij Reclaim the Fields, een Europese beweging van jonge mensen die kleinschalig willen gaan boeren. Iedereen kan, net als A SEED, de voedselpetitie van Platform ABC en La Via Campesina ondertekenen. Deze roept op voor een Europees landbouwbeleid gebaseerd op Europese voedselsoevereiniteit in plaats van im- en export.

A SEED zou graag in Nederland een beweging zien ontstaan tegen onwenselijke ontwikkelingen op voedselgebied en voor onafhankelijke voedsel-initiatieven. A SEED organiseert acties waar je aan mee kunt doen, en verzorgt workshops over hoe je naar een gentechvrije gemeente toe kunt werken, hoe je mensen in je omgeving kunt mobiliseren met een flyer-actie of filmavond, of hoe je een initiatief voor lokaal, onafhankelijk voedsel kunt opzetten.

Lokale voedselinitiatieven

In Nederland zijn lokale voedselinitiatieven in een allerlei vormen in opkomst. Er zijn pergola-associaties zoals de Oosterwaarde in Deventer, zelfoogsttuinen zoals De Nieuwe Ronde in Wageningen en sinds kort De Vrije Akker in Grubbenvorst (Limburg). Hierbij verbinden de consumenten en tuinders zich voor minstens een heel seizoen aan elkaar en delen kosten en opbrengst van de productie, als een soort abonnement. De leden helpen ook mee op de tuinderij.

In steden heb je buurtmoestuinen, vaak geïnitiëerd door een lokale TransitionTown-groep, en stadslandbouwinitiatieven als Eetbaar Rotterdam, Gezonde Gronden in Den Haag en Boerenstadswens in Amsterdam. Van Eigen Erf heeft alle boerenmarkten en boerderijwinkels geïnventariseerd op hun website zodat je kunt vinden waar je in jouw buurt direct bij de boer je boodschappen kunt halen. Verder zijn er voedselkooperaties (Voko's) van consumenten die gezamenlijk biologische droog- en soms verswaren inkopen direct bij groothandel De Nieuwe Band. Voko's zijn er onder andere in Den Haag, Groningen, Eindhoven, Nijmegen, Rotterdam, Utrecht-Overvecht en Amsterdam. En in Vlaanderen heb je een netwerk van verswarenvoko's, Voedselteams, genaamd.

Voedselteams Vlaanderen: wat en waarom

“Een voedselteam is een groep van mensen uit een zelfde buurt die gezamenlijk verse groenten, fruit, brood, zuivel, Wereldwinkelproducten … aankopen bij producenten uit de streek”. Het Vlaams netwerk van voedselteams begon vijftien jaar geleden met 'korte-ketens': lokale verbanden tussen boer en consument, zonder tussenhandel of onnodig gesleep met eten over grote afstanden. Voordelen te over: de band met boeren uit de streek, gezonde kwaliteit zonder pesticiden, onnodige toevoegingen of CO2-uitstoot, seizoensgebonden eten voor een eerlijke prijs, zonder kosten voor veel verpakking. Plant en dier worden gerespecteerd.

Voedselteams zijn interessant voor lokale TT-groepen want je kunt het zo opzetten dat het voldoet aan de TT-richtlijnen voor lokale voedselvoorziening. De producent heeft afzetgarantie en krijgt een band met zijn afnemers. Maar hij of zij moet wel aan bepaalde voorwaarden voldoen zoals ecologisch produceren en met kleine klanten in plaats van grote afnemers als supermarkten willen werken.

Hoe werkt het?

Het Vlaamse netwerk kent imiddels meer dan 100 voedselteams. Elk team bestaat uit gemiddeld twintig huishoudens. Het team organiseert zelf de bestellingen, de betalingen, het depot, het overleg en de onderlinge afspraken. Ook kiest het team uit een lijst de regionale producenten bij wie het wil bestellen. De producenten verzorgen de levering van bestellingen.

Het netwerk is verdeeld in regio's met elk een coördinator. Die ondersteunt de oprichting van nieuwe teams en organiseert uitwisselingsactiviteiten. Ook verzorgt hij of zij de screening van nieuwe producenten. Het netwerk heeft een website www.voedselteams.be met de webwinkel waarmee de leden bestellen, en met nieuwsberichten uit de teams.

Voedselteams in Nederland?

In Nederland zijn nog geen voedselteams, maar er is wel interesse. A SEED wil graag VersVoKo's naar het model van VoedselTeams België van de grond krijgen, georganiseerd in kleine groepen met buren, collega's of lokale TT groepen. A SEED verzorgt de komende maanden introductiebijeenkomsten over VersVoko's. We waren al bij Gezonde Gronden in Den Haag en komen op 28 augustus naar Omslag en op 2 oktober in De Hobbitstee. De Brabantse Milieufederatie heeft een stageplek voor het opstarten van voedselteams in Tilburg, Breda en Den Bosch.

Hoe begin ik een VersVoko?

Om een VersVoko op te zetten heb je om te beginnen een groep huishoudens nodig die in de buurt wonen en zich willen organiseren om van lokale producenten af te nemen. Een bestaande Voko kan natuurlijk ook lokale verswaren toevoegen aan het assortiment, zoals Vokomokum in Amsterdam heeft gedaan. De groep moet zelf op zoek naar leveranciers die aan de criteria voldoen. Een garage of kelder, maar ook buurtcentra of scholen kunnen een handig afhaalpunt zijn.


A SEED verzorgt – naast advies en begeleiding bij de opstart - ook ervaringsuitwisseling en coördinatie. Daarvoor wordt een website opgezet en komen er netwerkbijeenkomsten. Ook de introductiebijeenkomsten worden aangekondigd op de website.

Wie een VersVoko wil opzetten, kan contact opnemen. Medewerkers van ASEED kunnen dan langskomen voor het verzorgen van een informatie- en introductiebijeenkomst.

A SEED, tel. 020-6682236
web: www.aseed.net